"హనుమాన్ జయంతి" వేడుక: ఎప్పుడు? ఎందుకు? ఎలా?

Hanuman Jayanthi Veduka Eppudu Enduku Ela - New Telugu Article | P V Padmavathi Madhu Nivrithi

"హనుమాన్ జయంతి" వేడుక: ఎప్పుడు? ఎందుకు? ఎలా? - తెలుగు వ్యాసం |

పి. వి. పద్మావతి మధు నివ్రితి

Published In manatelugukathalu.com On 02/04/2026

1)

ఎప్పుడు? (2 ఏప్రిల్ 2026, గురువారం): చైత్ర పూర్ణిమ.

శుభ ముహూర్తం: ఉదయం 6:10 నుండి 7:44 మధ్య (సూర్యోదయ తిథి).

గమనిక: తెలంగాణలో చాలా మంది వైశాఖ శుద్ధ దశమి నాడు కూడా జరుపుకుంటారు.

----------------------------------

2)

ఎందుకు? (ప్రాముఖ్యత):

హనుమంతుడు చైత్ర పౌర్ణమి రోజున ఉదయించినట్లు / జన్మించినట్లు నమ్ముతారు.

బల, బుద్ధి, విద్యా వివేకాలను ప్రసాదించే ఆంజనేయుడిని ఆరాధించడం వల్ల కష్టాలు తొలగిపోతాయని, గ్రహ దోషాలు పోతాయని నమ్మకం.

మహాశక్తివంతుడైన హనుమంతుని శక్తిని లోకానికి చాటి చెప్పిన రోజు.

-----------------------------------

3) 

ఎలా వేడుక చేయాలి? (పూజా విధానం):

*నియమాలు: తెల్లవారుజామున నిదురలేచి, స్నానం ఆచరించి, కాషాయ వస్త్రాలు ధరించాలి.

*పూజ: హనుమంతుని విగ్రహానికి ఎర్రటి సిందూరం, ఆకులు (తమలపాకులు) సమర్పించాలి.

*పఠనం: హనుమాన్ చాలీసా, సుందరకాండ పారాయణం చేయాలి.

*నైవేద్యం: బెల్లం, అరటిపండ్లు, వడమాలలు నైవేద్యంగా సమర్పించాలి.

*ఉపవాసం: రోజంతా ఉపవాసం ఉండి, సాయంత్రం స్వామి దర్శనం తర్వాత భుజించడం శ్రేయస్కరం.

-----------------------------------

4)

వేడుక ప్రత్యేకతలు:

తెలంగాణలో 41 రోజుల పాటు భక్తులు దీక్షలు ఆచరించి, హనుమాన్ జయంతి నాడు పెద్ద ఎత్తున శోభాయాత్రలు, అన్నదాన కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. 

ఇతర ప్రాంతాల్లో చైత్ర/వైశాఖ పౌర్ణమి నాడు ఉత్సవాలు ఘనంగా నిర్వహిస్తారు. 

-----------------------------------

5)

మానవులు/భక్తులు చేయకూడనిది ఏమిటి?

ఈ పవిత్రమైన హనుమాన్ జన్మోత్సవం రోజున

...

I) మాంసాహారం, గుడ్లు, ఉల్లిపాయ మరియు వెల్లుల్లి వంటి అన్ని తామసిక ఆహార పదార్థాలను తినకుండా ఉండాలని సలహా ఇవ్వబడింది. 

II) మద్యం సేవించకుండా ఉండాలి.

-----------------------------------

6) 

భారతదేశం అంతటా:

హనుమాన్ జయంతిని అత్యంత ఉత్సాహంతో రెండు (2) సార్లు ఎందుకు జరుపుకుంటారు?

I) ఒకటి హనుమంతుని జన్మదినాన్ని సూచిస్తే,

 మరొకటి 

II) దుష్టశక్తులపై ఆయన సాధించిన విజయాన్ని సూచిస్తుంది.

-----------------------------------

7)

 హనుమంతుడు ఎవరు?

 శివుని అవతారం మరియు శ్రీరాముని పరమ భక్తుడు.

-----------------------------------

8)

హనుమాన్ పుట్టిన తేదీ/జయంతికి ఒక ప్రత్యేకత ఏమిటి?

కొన్ని మత పంచాంగాల ప్రకారం హనుమంతుని పుట్టినరోజు:

...

I) ఆశ్విన మాసంలోని కృష్ణ పక్షంలో పద్నాలుగో రోజు (చతుర్దశి) నాడు వస్తుంది,

...

 అయితే

...

II) మరికొన్నింటి ప్రకారం ఇది చైత్ర మాసంలోని శుక్ల పక్షంలో పౌర్ణమి రోజున వస్తుంది.

-----------------------------------

9)

హనుమంతుడి తల్లిదండ్రులు?

తల్లి: అంజనా దేవి

 ... 

తండ్రి: కేసరి (వానర వీరుడు, పూర్వ జన్మలో కశ్యపుడు)

అంజనాదేవి ఒక అప్సరస. స్వర్గలోకం నుండి వచ్చిన ఒక ఖగోళ వనదేవత కాగా, బృహస్పతి శాపం వల్ల భూమిపై వానర స్త్రీగా జన్మించి కేసరిని వివాహం చేసుకుంది.

శివుని అంశతో, వాయుదేవుని ప్రేరణతో అంజనాదేవి గర్భాన హనుమంతుడు జన్మించాడు. అందుకే హనుమంతుడిని "వాయునందనుడు" అని కూడా పిలుస్తారు.

ఆధ్యాత్మిక తండ్రి: వాయుదేవుడు.

అవతారం: హనుమంతుడు శివుని 11వ రుద్ర అవతారంగా పరిగణించబడతాడు.

గురువు: సూర్య భగవానుడు

-----------------------------------

10)

హనుమంతుడి/ఆంజనేయ స్వామి భార్య పేరు?

 సువర్చలా దేవి. 

పరాశర సంహిత ప్రకారం, హనుమంతుడు నవ వ్యాకరణాలు (తొమ్మిది (9) రకాల వ్యాకరణ విద్యలు) నేర్చుకోవడానికి వివాహితుడై ఉండాలనే నిబంధన ఉండటంతో, తన గురువు అయిన సూర్యదేవుని కుమార్తెయైన సువర్చలను పెళ్లి చేసుకున్నాడు. 

ఈ వివాహం ఆధ్యాత్మిక అవసరాల కోసం జరిగినప్పటికీ, హనుమంతుడు బ్రహ్మచారిగానే ఉన్నాడని పురాణాలు చెబుతాయి. 

-----------------------------------

11)

హనుమంతుడి కుమారుడు/కొడుకు ఎవరు?

 మకరధ్వజుడు

జన్మ వృత్తాంతం: 

I) రామాయణ కథనం ప్రకారం, హనుమంతుడు లంకను కాల్చిన తర్వాత తన తోకను సముద్రంలో ముంచి చల్లబరుచుకున్నప్పుడు, అతని శరీరంలోంచి పడిన చెమట బిందువును ఒక చేప ("మకర") మింగడం వల్ల "మకరధ్వజుడు" జన్మించాడని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.

II) పాత్ర: 

మకరధ్వజుడు కూడా హనుమంతుని లాగే పరాక్రమవంతుడు. అతను పాతాళలంకను రక్షించే పాలకుడిగా వ్యవహరించాడు.

III)

"మత్స్యగర్భ" అని కూడా పిలుస్తారు. 

----------------------------------------------------

12)

ఆంజనేయ స్వామికి/హనుమంతునికి ఉన్న వివిధ (12 ముఖ్యమైన) జనాదరణ పొందిన/ప్రఖ్యాత పేర్లు/నామాలు. వాటి అర్థాలు:

I) ఆంజనేయుడు: అంజనాదేవి కుమారుడు.

II) హనుమాన్/హనుమంతుడు: హను (దవడ) వాపు కలిగి ఉన్నవాడు, కుండలాల కారణంగా వచ్చిన పేరు.

III) మారుతి/వాయుపుత్రుడు: వాయుదేవుని కుమారుడు.

IV) బజరంగబలి: వజ్రం లాంటి గట్టి శరీరం (అవయవాలు) కలవాడు.

V) కేసరి నందనుడు: కేసరి కుమారుడు.

VI) రామదూత: శ్రీరాముని దూత.

VII) సంకటమోచనుడు: సంకటాలను (కష్టాలను) పోగొట్టేవాడు.

VIII) మహావీరుడు/మహాబలి: అసాధారణమైన బలవంతుడు.

IX) పంచవక్త్ర: ఐదు ముఖాలు కలవాడు. 

(హనుమంతుడు, నరసింహుడు, గరుడుడు, వరాహుడు, హయగ్రీవుడు).

X) చిరంజీవి: చిరకాలం జీవించేవాడు (అమరుడు).

XI) సుగ్రీవ సచివ: (సుగ్రీవుడి సన్నిహితుడు)

XII) పవనసుత: పవన - వాయు దేవుడి సుతుడు/కుమారుడు

వీటితో పాటు, హనుమంతుని రామేశ్వర, పింగాక్ష, కపీశ్వర, రాక్షస విధ్వంసక వంటి నామాలు కూడా ప్రసిద్ధి చెందినవి. 

---------------------------------------

13

హనుమంతుని ద్వాదశ నామాలు (12 ముఖ్యమైన నామాలు)

ఈ నామాలను పఠించడం వల్ల మృత్యు భయం, కష్టాలు తొలగిపోతాయని నమ్ముతారు: 

I) హనుమాన్ - జ్ఞాన సంపన్నుడు

II) అంజనాసూనుః - అంజనాదేవి పుత్రుడు

Ii) అంజనాసూనుః - అంజనాదేవి పుత్రుడు

III) వాయుపుత్రః - వాయుదేవుని కుమారుడు

Iii) వాయుపుత్రః - వాయుదేవుని కుమారుడు

IV) మహాబలః - అమిత బలశాలి

Iv) మహాబలః - అమిత బలశాలి

V) రామేశ్టః - రామునికి ఇష్టమైనవాడు

V) రామేశ్టః - రామునికి ఇష్టమైనవాడు

VI) ఫల్గుణసఖః - అర్జునుడి స్నేహితుడు

Vi) ఫల్గుణసఖః - అర్జునుడి స్నేహితుడు

VII) పింగాక్షః - తాపత్రయ నివారకుడు

Vii) పింగాక్షః - తాపత్రయ నివారకుడు

VIII) అమితవిక్రమః - అపార శౌర్యవంతుడు

Viii) అమితవిక్రమః - అపార శౌర్యవంతుడు

IX) ఉదధి క్రామణః - సముద్రాన్ని దాటినవాడు

Ix) ఉదధి క్రామణః - సముద్రాన్ని దాటినవాడు

X) సీతాశోక వినాశకః - సీతాదేవి దుఃఖాన్ని పోగొట్టినవాడు

X) సీతాశోక వినాశకః - సీతాదేవి దుఃఖాన్ని పోగొట్టినవాడు

XI) లక్ష్మణ ప్రాణదాతా - లక్ష్మణునికి ప్రాణదానం చేసినవాడు

Xi) లక్ష్మణ ప్రాణదాతా - లక్ష్మణునికి ప్రాణదానం చేసినవాడు

XII) దశగ్రీవస్య దర్పహా - రావణుని గర్వాన్ని హరించినవాడు

Xii) దశగ్రీవస్య దర్పహా - రావణుని గర్వాన్ని హరించినవాడు 

(రావణుని గర్వం అణచినవాడు)

---------------------------------------

14) 

పరాశర సంహిత మరియు కొన్ని పురాణ కథనాల ప్రకారం, హనుమంతుని "వాహనం"?

 ఒంటె. 

* ఒంటె ఎడారిలో కష్టతరమైన పరిస్థితులను తట్టుకుని నిలబడుతుంది, ఇది హనుమంతుడు భక్తులకు కష్టసమయాల్లో అండగా ఉంటాడనేదానికి ప్రతీకగా చెబుతారు.

* కొన్ని ప్రాంతాల్లో హనుమంతుడి విగ్రహాల ముందు ఒంటె వాహనం కనిపిస్తుంది. 

-------------------------------------------

15)

*హనుమంతుని 108 పేర్ల జాబితాను (హనుమాన్ అష్టోత్తర శతనామావళి) భక్తితో జపించడం ద్వారా బలం, ధైర్యం మరియు విజయం లభిస్తాయని నమ్ముతారు. 

*ఆంజనేయ, మహావీర, వాయుపుత్ర, రామదూత, భజరంగబలి వంటి పేర్లు ఇందులో ప్రధానమైనవి. 

--------- X X X ------- X X X --------- X X X -----------------

"హనుమ"/ "హనుమాన్"/ "హనుమంతుడు" కు

"దవడ" ఎలా విరిగి, ఆ పేరు ఎలా

జవాబు:

వివరాలు:

ఆకలితో ఉన్న బాల హనుమంతుడు సూర్యుడిని "ఎర్రటి పండులా" భావించి

(దాన్ని - ఎర్రటి సూర్యుడిని - తినడానికి).

II)

ఇంద్రుడికి ఆగ్రహం వచ్చింది. సూర్యుడికి హాని కలగకుండా ఇంద్రుడు వజ్రాయుధంతో హనుమంతుడిని కొట్టాడు. అది అతని దవడకు తగిలింది.

III)

దీనితో, (హనుమ తండ్రి అయిన)

వాయుదేవుడికి కోపం 

వచ్చింది. దవడ విరిగి తన కుమారుడు పడిపోవడంతో, వాయుదేవుడు కోపంతో గాలిని స్తంభింపజేశాడు. ఇది సృష్టికి ఇబ్బందిగా మారింది.

IV)

వాయుదేవుడిని శాంతపరచడానికి దేవతలు హనుమంతుడికి వరాలు ఇచ్చారు.

మరణం లేని వరం, అత్యంత శక్తి మరియు * రక్షణ కల్పించారు.

V)

V)

VI)

సంస్కృతంలో "హను" అంటే దవడ, "మాన్" అంటే కలిగినవాడు. కాబట్టి "విరిగిన దవడ" కలిగినవాడు "హనుమంతుడు" అయ్యాడు.

--- X X X ---

చిన్న వ్యాసo సమాప్తం --- X X X ---

పి. వి. పద్మావతి మధు నివ్రితి  గారి ప్రొఫైల్ కొరకు, మనతెలుగుకథలు.కామ్ లో వారి ఇతర రచనల కొరకు 

 ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.

విజయదశమి 2025 కథల పోటీల వివరాల కోసం

ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.

కొసమెరుపు కథల పోటీల వివరాల కోసం

ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.

మేము నిర్వహించే వివిధ పోటీలలో రచయితలకు బహుమతులు అందించడంలో భాగస్వాములు కావాలనుకునే వారు వివరాల కోసం story@manatelugukathalu.com కి మెయిల్ చెయ్యండి.

మాకు రచనలు పంపాలనుకుంటే మా వెబ్ సైట్ లో ఉన్న అప్లోడ్ లింక్ ద్వారా మీ రచనలను పంపవచ్చు.

లేదా story@manatelugukathalu.com కు text document/odt/docx/docs రూపంలో మెయిల్ చెయ్యవచ్చు.

 మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి యూ ట్యూబ్ ఛానల్ ను ఈ క్రింది లింక్ ద్వారా చేరుకోవచ్చును.

దయ చేసి సబ్స్క్రయిబ్ చెయ్యండి ( పూర్తిగా ఉచితం ).

https://www.youtube.com/channel/UCP4xPLpOxrVz33eo1ZjlesQ 

మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి ఫేస్ బుక్ పేజీ చేరడానికి ఈ క్రింది లింక్ క్లిక్ చేయండి. లైక్ చేసి, సబ్స్క్రయిబ్ చెయ్యండి.

https://www.facebook.com/ManaTeluguKathaluDotCom

గమనిక : పాఠకులు తమ అభిప్రాయాలను మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి అఫీషియల్ వాట్స్ అప్ నెంబర్ : 63099 58851 కు పంపవచ్చును.

రచయిత పరిచయం:

https://www.manatelugukathalu.com/profile/pvmadhu

 నేను స్నేహపూరిత ఎడ్యుకేటర్ [Friendly Educator cum (1 to 1 cum TEAM'S) HAPPY Developer] ను. బౌధ్ధ నగర్, సికింద్రాబాద్ లో ఉంటాను. స్పీడ్ వేదిక్ మాథ్స్ (Speed vedic Maths), గణితం (regular Maths), ఇతర విషయాలు బోధిస్తాను. 

మా బృందం (team), వివిధ విషయాల పై, ప్రపంచానికంతా సబ్జెక్టివ్ క్విజ్ (పాఠాలు) (Subjective) క్విజ్ అందిస్తుంది ఉచితంగా [*P V Madhu - World - Theoretical (Subjective) Quiz Teachers TEAM ద్వారా]. (వేల సంఖ్య లో పాఠాలు - అధ్యాయాలు అందించాము ఇప్పటిదాకా). 

మా విద్యార్థులు ఆబ్జెక్టివ్ (Objective) క్విజ్ అందిస్తారు ఉచితంగా ప్రపంచానికంతటా [*Miss Nivriti Sreelekha World (Objectives) Quiz Teachers TEAM ద్వారా]. (ఇప్పటికీ వందల సంఖ్యలో అందించారు)

నేను, మా విద్యార్థులు, మా తల్లి - దండ్రులు, కుటుంబ సభ్యులు... అనేక అంశాల పై (సమాజ సమస్యలకు పరిష్కారాలు, ప్రోత్సాహకరపు సంతోష కరపు నిర్వాహకము, తేలికగా విద్య - బోధన పద్ధతులు... ఇతరత్రా విషయాలపై)... ఆంగ్ల - తెలుగు దిన - మాస పత్రికలకు... తరచూ లేఖలు వ్రాస్తాము. వందల సంఖ్య లో మా లేఖలు ప్రచురణ అయ్యాయి. 

మా విద్యార్థుల బృందం (*Miss Nivriti Sreelekha World (Objectives) Quiz Teachers' TEAM)... ఇప్పటివరకు Bill Gates Notes Blog కు 550 పై చిలుకు లేఖలు వ్రాసింది. (సమాజాన్ని ఉద్ధరించే అంశాలపై, పరిష్కారాల సూచనలు, ప్రోత్సాహపు - నిర్వహణ పై). 

మా (+ మా విద్యార్థుల) బృందం యొక్క క్విజ్ లు ప్రతి వారం డెక్కన్ క్రానికల్ ఆదివారం సంచిక (Deccan Chronicle daily newspaper Sunday edition) లో ప్రచురణ అవుతాయి (వందల సంఖ్యలో ఇప్పటిదాకా అయ్యాయి). మా - మా విద్యార్థుల బృందాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్న అన్ని పత్రికలకు ధన్యవాదాలు. 

మా - మా విద్యార్థుల బృందానికి నోబెల్ లారేట్ ల మరియు ప్రపంచ నాయకుల వద్ద నుండి (ప్రశంస - ప్రోత్సాహపు) లేఖలు వచ్చాయి. అవి మా అందరికీ ఎన లేని ఉత్తేజం - ఉల్లాసం - శక్తి ఇచ్చాయి. 

మాకు విద్య పై, తెలుగు మరియు గణితం పుస్తకాలు, పత్రికలు చదవడం పై (చిన్నపటి నుండి) మక్కువ - ఇష్టం కలిగించింది మా అమ్మ గారు (పి. వి. పద్మావతి). ఆవిడ ఒక గణిత విశ్రాంతి టీచర్. మా మనసుల్లో - గుండెల్లో ఎప్పటికీ ఉంటారు. మాకు చిన్నపటి నుండి ఇంట్లో అన్ని విషయాలలో పాఠాల - సందేహాల సృష్టీకరణ చేసేవారు. చిట్కాలు చెప్పేవారు. ఒక పెద్ద భరోసా గా ఉండేవారు. 

 ఆవిడ ప్రోత్సాహం వల్లనే మేము చిన్న తెలుగు కథలు వ్రాసాము. వ్రాస్తున్నాము... ఇప్పటికీ. కొన్ని బాలభారతం, బొమ్మరిల్లు, చంద్ర ప్రభ, సాహితీ కిరణం, ఇతరత్ర పత్రికల్లో ప్రచురణ అయ్యాయి. 

మా నాన్న గారు ఒక విశ్రాంత ఉద్యోగి. మాకు ఆంగ్లం మరియు సాంఘీక శాస్త్రం పై మక్కువ వచ్చేలా ప్రోత్సహించారు. వారి (మరియు కుటుంబ సభ్యుల) ప్రోత్సాహం - చలువ వల్లనే నేను ఇంజనీరింగ్, పి. జి చేయగలిగాను. 

ధన్యవాదాలు "మా తెలుగు కథలు" టీమ్ - బృందానికి. వారి ప్రోత్సాహం - సంతోష పూరిత నిర్వహణ - awards - rewards స్ఫూర్తి దాయక నిర్వాహకానికి. ఇది No. 1 website అవ్వాలి ప్రపంచంలో అని ఆశిస్తూ... 

పి. వి. పద్మావతి మధు నివ్రితి

(సికింద్రాబాద్, తెలంగాణ, భారత్)

ఈ: pvmadhu39@gmail. com

(మా theoretical subjective క్విజ్, మా విద్యార్థుల Objective క్విజ్ కావలసిన వారు మాకు మా ఈమెయిల్ ద్వారా తెలియ జేయ వచ్చు. ఉచితంగా ఈమెయిల్ ద్వారా పంపిస్తాము).