జోహార్ సాయన్న!

జోహార్ సాయన్న! — పండుగ సాయన్నకు కవి తోకల రాజేశం అక్షర నివాళి.

Johar Sayanna - Telugu Emotional Poetry | Thokala Rajesham

జోహార్ సాయన్న! | తెలుగు భావోద్వేగ కవిత | తోకల రాజేశం

Published in manatelugukathalu.com on 22/10/2026

జోహార్ సాయన్న! — పండుగ సాయన్నకు కవితా నివాళి

రచన: తోకల రాజేశం

తెలంగాణ జానపద చరిత్రలో పండుగ సాయన్న పేరు ప్రత్యేకమైనది. పేదల పక్షాన నిలిచిన వ్యక్తిగా జానపద కథనాల్లో ప్రసిద్ధి చెందిన సాయన్నను ప్రజలు నేటికీ స్మరించుకుంటున్నారు.

పండుగ సాయన్న జయంతి సందర్భంగా కవి తోకల రాజేశం గారు రచించిన ‘జోహార్ సాయన్న!’ కవితలో ఆకలి, పేదరికం, సామాజిక అసమానతలు, ప్రజల పోరాట చైతన్యం ప్రధాన అంశాలుగా నిలిచాయి.

“పెద్దోళ్ల కంట్లో సూర్యునివి — పేదోల్ల ఇంట్లో చంద్రునివి” అనే పంక్తులు సాయన్నపై కవికి ఉన్న అభిమానాన్ని, ప్రజల దృష్టిలో ఆయన స్థానాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.

పండుగ సాయన్న స్మృతికి అక్షర నివాళిగా ఈ కవితను మనతెలుగుకథలు.కామ్ పాఠకులకు అందిస్తున్నాం.

నువ్వెక్కడుంటే అక్కడ పండుగ

నీ పేరు ముందు చేరిన పండుగ ప్రజల కన్నుల్లో

వెలిగించి తృప్తి పడిన నిజమైన నాయకునివి నువ్వు

ఒక పూట తినడమే పండుగైన వాళ్లకు

దొరల ఇళ్లలో గుడ్డి దీపాలై మసకబారిన వాళ్లకు

నువ్వెన్ని పండుగల్ని రుచి చూపావో?

ఎన్ని గుండెల్ని చైతన్యంతో నింపావో?

పేద వాళ్ళ రక్త మాంసాలను దోచుకుంటున్న వాళ్ళ మీద

భూములను చాపగాచుట్టి దాచుకుంటున్న వాళ్ళ మీద

నీ చేతి కత్తి సింహమై దూకింది

కడుపులోని ఆకలిమంటలతో మాడిపోతున్న వాళ్ళ మీద

దొరల పాదాలకింద మల్లెపూవులవుతున్న వాళ్ళ మీద

నీ చూపు దయావర్షం కురిసింది

పెద్దోళ్ల కంట్లో  సూర్యునివి

పేదోల్ల ఇంట్లో  చంద్రునివి

పొద్దంతా పెయ్యిని చెమటనీటిలో స్నానం చేయించినా

కొంగులో నాలుగు అన్నం మెతుకులు రాలకపోవటానికి

వాడు గట్టుమీద కడుపులోని చల్ల కదలకుండా కూర్చున్నా

వానింట్లో సకల సౌకర్యాలు కుక్క పిల్లల్లా తిరగటానికి

కారణాలు కనిపెట్టిన సామాజిక శాస్త్రవేత్తవు నువ్వు

పోరాటమే బడుగు బతుకులను మార్చే ఆయుధమని

ప్రజలకు సాయుధ మంత్రాన్ని బోధించిన వీర విప్లవ నాయకునివి

నీ వీరత్వం మొగిలయ్య గొంతులోని పదాల నుంచి

మా రక్తంలోకి ప్రసరిస్తుంది

నీ ఉనికి ఈనాటికీ పన్నెండు మెట్ల కిన్నెర మీద 

కొత్త చివుళ్లను తొడుగుతూనే ఉంటుంది

ప్రజల మీద కొత్త కొత్త ఆధిపత్యాలు

కమ్ముకుంటున్న దుర్మార్గపు రోజుల్లో

నీ తలపు వేయి ఏనుగుల బలం

నీ మార్గం వంద రకాలుగా న్యాయం

(తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఈరోజు పండుగ సాయన్న జయంతిని అధికారికంగా నిర్వహిస్తున్న సందర్భంగా)

====================================

Pula Jathara - Telugu Emotional Poetry | Thokala Rajesham

పూల జాతర | తెలుగు భావోద్వేగ కవిత | తోకల రాజేశం

Published in manatelugukathalu.com on 21/10/2026

పూలను దేవతలుగా కొలిచే తెలంగాణ బతుకమ్మ పండుగ సాంస్కృతిక వైభవాన్ని ఆవిష్కరించే కవిత 'పూల జాతర'. ప్రకృతి ప్రేమను, జీవన తాత్వికతను, తెలంగాణ మట్టి పరిమళాన్ని కవి తోకల రాజేశం హృద్యంగా చిత్రించారు.

పూల జాతర

తొమ్మిదొద్దులు

ఊరు ఊరంతా పూల జాతర

వికసించినప్పటినుంచి తదేక దీక్షతో

చేస్తున్న పరిమళ తపస్సుకు స్వస్తి పలికి

చెట్ల మీదినుంచి దిగి 

పూలు బతుకమ్మల రూపమెత్తుకుంటయి

బతుకు దేవుడై 

కూసోని పూల పూజలందుకుంటది

జీవిత తాత్వికతకు

పదాలతో ప్రాణగీతాలల్లుకుంట

మట్టి పాదాలతో

అచ్చం పసిపూల నవ్వుల్ని

గుండెలో పులుముకొని

నాల్గు బజార్ల కాడ

నలుభై సింగిడీలు 

బతుకమ్మ చుట్టూ చేరి

బతుకు నృత్యం చేస్తయి

సెలవులిస్తే పిలగండ్లు మురిసినట్టు

పూలుసుత మురుస్తయి 

బతుకమ్మ వరుసల్ల 

తీరొక్క పూలు జేరి 

పలువన్నెలతో దీపావళి నాటి

దీపంతల్లెక్క ప్రకాశిస్తయి

పూల కుంభమేళా

తెలంగాణ బతుకమ్మ పండుగ 

ఎంత సక్కగుంటయి పూలు 

సంకలోని బుజ్జి లేలేత నవ్వుల్లెక్క 

ఎంత మెత్తగుంటయి పూలు

పరుల ఆపతి జూసి కన్నీళ్లు వెట్టే 

కాళోజీ మనసు లెక్క 

మనిషి స్పర్శ కోసం 

జీవితాంతం తపస్సు చేస్తయి పూలు

పూజకు వాడే పూలను 

పూజ చేసి కొలుసుడు

ప్రకృతిని దైవాన్ని చేసి 

పానపానంగా ప్రేమించుడు

తెలంగాణ మట్టి పొరల దాగిన సంస్కృతి

ఇప్పుడు తెలంగాణ 

కదులుతున్న పూలవనం 

బతుకమ్మ

 తెలంగాణ పూల జాతర

============================

తెలంగాణ సాహిత్య పునరుజ్జీవనానికి దిక్సూచిగా నిలిచిన సురవరం ప్రతాపరెడ్డి సేవలను కీర్తించే పద్య కవిత ఇది. 'గోల్కొండ కవుల సంచిక' ద్వారా తెలంగాణ సాహిత్య వైభవాన్ని చాటిన ఆయన కృషిని కవి తోకల రాజేశం హృద్యంగా ఆవిష్కరించారు.

సురవరం'ప్రతాప'రెడ్డి

తే. గీ.     

రాలు ముల్లులు లేని-ముత్యాల జాలు

వలె ప్రకాశించు తొవ్వనెవండు మొదట

తొక్కి సరిచేయునో -వాని మొక్క వలయు

 దార్శనికుడట్టి వాడు ప్రతాపరెడ్డి

మ. 

తెలగాణమ్మున చీకటుల్ముసిరి-సుస్తీజేసి సాహిత్య జీ

వులు తండ్లాడిన కాలమందున ప్రతాపున్ సాహితీ స్వచ్ఛ వె

న్నెలలం గాసిన వాని గన్నది-దిశానిర్దేశముం జేయ -మా

 గిలి-బంగారము పండుటబ్బురమె సుక్షేత్రమ్ములోనెప్పుడున్.

ఉ.

మీ తెలగాణ రాజ్యమున మెప్పులు పొందగ రాయు కబ్బపుం

జేతరి లేడటంచు పిలిచెన్ గడుగాయ యొకండసూయతో

నీతికి లేని మాటలను నీల్గుచు పోరును సేయనెంచి-అం

తే తన విశ్వరూపమును తీయక తప్పగ లేదు రెడ్డికిన్.

సీ.

తాటాకు లందె నిద్రాణమైయున్న కా

              వ్యాలను చెయి పట్టి మేలుకొలిప

  చెదలుకాహారమై చిన్నబోయిన దస్త

               రములకు కొత్త పానములనూది

   వెలుగు సోకని గ్రామములలోని కవిరత్న

              ముల దివిటీ పట్టి ప్రోత్సహించి

   రచియుంచియును ప్రచారము లేక వాపోవు

               వారలనుత్సాహ పరచి పరచి

తే.గీ.      

గతములోనుండి ప్రస్తుత కాలమునకు

గలుగు-ఐదువందల పైన కవుల వల్ల

మండుచున్న కొర్రాయి 'గోల్కొండ కవుల

సంచిక'ను దెచ్చి నిజము చూపించె రెడ్డి

తే. గీ.      

మంచితనమున్ను-ఆత్మాభిమానమున్ను

నాణెమున పార్శ్వములు తెలంగాణమందు

 తొలుత ఆత్మాభిమాన కేతువును మీటె

  గుండె గూటిలో మా ప్రతాపుండు నాడు

ఉ.  

విద్యలు లేని కాలమొక వేళ తెగించిన-తెల్గు నేర్చుటల్

సాధ్యము కాని రోజులు-ప్రజల్ ప్రతిబోధములోన నుండ గ్రం

థోద్యమ దీపమెత్తె-కలమున్నది మానవ సేవకంచు మేల్

పద్యములచ్చుగుద్దె -ఇటువంటి కవుల్ గద దేశ బాంధవుల్!

చ.          

స్థిరముగ రాతపూతలకు చిత్తమునిచ్చుట-అట్లె సంఘ సం

స్కరణగురించి పత్రిక ప్రజావళి చేతులలోన బెట్టుట

చ్చెరువుగ గ్రంథ శోధనము-చేతనకై పనిచేయు సంస్థ లే

 ర్పరచుట-రెడ్డి దీపపు ప్రభల్ గన ముక్కున వేలు నిల్వదే?

క.           

సతతము హరిత వనంబై

ప్రతాపమును నెత్తిమీద ప్రద్యోతింపన్

బతికిన వైతాళికు మన

ప్రతాపరెడ్డి ఋణమూడ్చ వశమే మనకున్?

                  తోకల రాజేశం

============================================

Viswa Narudu - Telugu Emotional Poetry | Thokala Rajesham

విశ్వ నరుడు | తెలుగు భావోద్వేగ కవిత | తోకల రాజేశం

Published in manatelugukathalu.com on 28/09/2026

(సెప్టెంబర్28,జాషువా జయంతి సందర్భంగా)

తెలుగు సాహిత్యంలో సామాజిక చైతన్యానికి బలమైన గొంతుకగా నిలిచిన మహాకవి గుర్రం జాషువాను స్మరించుకుంటూ తోకల రాజేశం రచించిన కవిత ‘విశ్వ నరుడు’.

జాషువా కవిత్వంలోని సరళత, అట్టడుగు వర్గాల పట్ల ఆర్తి, కులవివక్షపై నిరసనను ఈ కవిత హృద్యంగా ఆవిష్కరిస్తుంది.

సెప్టెంబర్ 28 జాషువా జయంతి సందర్భంగా ఆయన సాహిత్య వ్యక్తిత్వానికి అక్షరాలతో అర్పించిన కవితా నివాళి ఇది.

అతడు

ఊరి చివరి గడ్డి గుడిసె మీద పాడిచిన

కవిత్వపు పొద్దు

తెలుగుతల్లి నెత్తిమీద

బంగారు పద్యాలను గుమ్మరించిన మహాకవి

వెలివాడ గడప మీది నుంచి సరాసరి

ఊరి నడిబొడ్డు మీదికి దునికిన

తోలు డప్పు మీది దరువు

అతని కవిత్వం

బరువైన భాషతోనూ

మోయలేని అలంకారాలతోనూ

నడుము విరిగిపోయిన పద్యానికి వైద్యం చేసి

అచ్చతెలుగు పదాల రుచిని చూపించిన వాడు

రాజులతో దేవాధిదేవతలతో

వారి ప్రణయ గాధలతో

పాచి కంపు కొడుతున్న కవిత్వాన్ని

అట్టడుగు మనిషి కన్నీటి చుక్కలతో

పరమ పావనం చేసిన వాడు

ఒక పక్క కులం కత్తి

గుండెలో కుమ్ముతుంటే

మరోపక్క కారే నెత్తురును

కవిత్వం శాంతి పావురానికి పూసి

దేశపు జెండాగా ఎగిరేసిన వాడాయన

తన నోట్లోనుంచి రాలిన పద్యం అంటరానిదని

పండితులంతా పక్కదార్లు పట్టిన చోటనే

కాలికి గండపెండేరాలు పూయించుకున్న ఘనుడాయన

అతడు కవిత్వాన్ని-జీవితాన్ని 

రెంటినీ గెలిచిన విశ్వ నరుడు.

-----------------------------------------------------------------

Peekulata - Pillallara - Telugu Emotional Poetry | Thokala Rajesham

పీకులాట – పిల్లల్లారా! | తోకల రాజేశం తెలుగు కవితలు

Published in manatelugukathalu.com on 07/09/2026

మనిషి మనసులో జరిగే సంఘర్షణకు తుదీ మొదలూ ఎక్కడో చెప్పడం కష్టం. అదే సమయంలో తెలియని ప్రపంచాన్ని ప్రశ్నలతో అన్వేషించడమే జ్ఞానానికి ఆరంభం. ఈ రెండు భిన్నమైన జీవన కోణాలను కవి తోకల రాజేశం తన కవిత్వంలో ఆసక్తికరంగా ఆవిష్కరించారు.

‘పీకులాట’ కవితలో మనసును వెంటాడే చింతలు, మనుషుల మధ్య ఎదురయ్యే కిరికిరి, జీవితాంతం కొనసాగే అంతర్మథనాన్ని తెలంగాణ మాండలికంలోని సహజమైన పదాలు, బలమైన ఉపమానాలతో చిత్రించారు. ‘పిల్లల్లారా!’ బాలగేయంలో మబ్బుల్లోని నీటి జాడ నుంచి విత్తులో దాగిన చెట్టు వరకు ప్రకృతిలోని ప్రతి అంశాన్నీ ప్రశ్నిస్తూ తెలుసుకోవాలని, గురువులను అడిగి జ్ఞానాన్ని సంపాదించాలని చిన్నారులకు సందేశమిచ్చారు. ఒకటి జీవితపు సంక్లిష్టతను ఆవిష్కరిస్తే, మరొకటి జిజ్ఞాసతో ఆ జీవితాన్ని అర్థం చేసుకునే మార్గాన్ని చూపుతుంది.

పీకులాట

బొత్తిగ మనసుల మనసుండది

గుల్ల చెరువుల నీళ్లిగ్గినప్పుడు

బురుదల కొట్టుకునే మొట్టపిల్ల లెక్క

గుండెకాయ గిలగిల కొట్టుకుంటది

పాతాళ గరిగెతోని ఎంతగనం తోడినా

తప్పిపోయింది గింతసుతం తలుగది

నీటి స్పర్శ సోకని పొలం గొంతులోని దుఃఖం

లోపటెక్కడో పాయలు తెగి పారుతుంటది

పెయ్యి మీది నుంచి బరువుగా ఒరుసుకుంట

ఎడారి పాము పాకుతునట్టు

గుండెనుయ్యిలోని తడినెవడో

గొట్టం పెట్టి పీల్చినట్టు

లోపటా బయటా సూదిపోట్ల సలపరింత

సిన్నప్పడు సమ్మక్క జాతర్ల

చేతిలోనుంచి జారిపోయిన రూపాయి బిళ్ళలా

తెలియనిదేదో  రప్పన జారిపోతది

మనాది ఎక్కడ పుడుతదో గానీ

పందిరిమీది బీరతీగె తీరి

మనసంతా అల్లుకపోతది

చింతచెట్టు మీది నుంచి దిగని కోతిలా

చింత వింతవింతల విన్యాసాలతో

మనోఫలకాన్ని పొక్కిలి పొక్కిలి చేస్తది

నది పుట్టువడిని

గిది అని గీతగీచి చూపలేనట్టు

ఈ పీకులాటకు

తుదీ మొదలు సక్కగ ఎరుక గాదు

మనుషుల మధ్య బతుకుడు ఎట్లనైనా తప్పది

మనుషులతోని కిరికిరి గూడ తప్పది

గందుకే

బతుకు పొడుగూతా

ఈ పాకులాట పీకులాట సుతం తప్పది

పిల్లల్లారా! ( బాల గేయం)

పిల్లల్లారా!పిల్లల్లారా!!

మల్లెచెట్టు పూరెమ్మల్లారా!

తెలియని వెన్నో ఉన్నాయి

ప్రశ్నలొ అవి దాగున్నాయి

మబ్బుల కడుపున నిదురించే

నీటి జాడనే అడగండి

చెట్టు కొమ్మలో పుష్పించే

కాయ నీడనే తెలియండి

కొండల గుండెలొ ఏముందో

స్టెతస్కోపుతో వినరండి

బండరాయిలో దాగున్న

శిల్పములేవో చూడండి

విత్తు లోపల ఒదిగిపోయిన

చెట్టు పుట్టుకను వెతకండి

మట్టి లోపలి మర్మమేమిటో

గట్టి ప్రయత్నము చేయండి 

పాఠశాలలో గురువులను

తెలియనివన్నీ అడగండి

ప్రశ్న లోపలే జ్ఞానమున్నది

జీవితమంతా నమ్మండి

 *** 

పాఠకులు ఇప్పుడు మా వాట్సాప్ ఛానల్ ఉచితంగా ఫాలో చెయ్యడం ద్వారా మనతెలుగుకథలు.కామ్ లో ప్రచురింపబడే అన్ని కథలు, కవితలు, ప్రత్యేక వ్యాసాలు, సీరియల్ ఎపిసోడ్స్ వీటన్నిటికి  సంబంధించిన లింక్స్ చూసి, కావలసిన వాటిని క్లిక్ చేసి చదువుకోవచ్చును.

మా whaatsApp ఛానల్ ను ఫాలో చెయ్యండి. మీ సన్నిహితులకు షేర్ చెయ్యండి.

https://whatsapp.com/channel/0029VbE7RFB3mFY84MHHSb3y

తోకల రాజేశం గారి ప్రొఫైల్ కొరకు, మనతెలుగుకథలు.కామ్ లో వారి ఇతర రచనల కొరకు 

 ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.

www.manatelugukathalu.com

విజయ దశమి 2026 కథల పోటీలు | Vijayadasami 2026 Telugu Story Competition | Win ₹5000 | ManaTeluguKathalu

విజయదశమి 2026 సందర్భంగా తెలుగు కథల పోటీలు. ₹5000 ప్రథమ బహుమతి, విశిష్ట బహుమతులు కూడా ఉన్నాయి. మీ కథలను ఇప్పుడే పంపండి.

www.manatelugukathalu.com

ఉగాది షడ్రుచుల కథల పోటీలు 2026 | మీ కథతో జీవిత రుచులు చెప్పండి!

ఉగాది అంటే కొత్త సంవత్సర ఆరంభం మాత్రమే కాదు… జీవితం యొక్క అన్ని రుచుల్ని గుర్తుచేసే పండుగ. ఈ సందర్భాన్ని పురస్కరించుకుని, ManaTeluguKathalu.com తరఫున ప్రత్యేకంగా “షడ్రుచుల కథల పోటీలు” నిర్వహిస్తున్నాము.

మేము నిర్వహించే వివిధ పోటీలలో రచయితలకు బహుమతులు అందించడంలో భాగస్వాములు కావాలనుకునే వారు వివరాల కోసం story@manatelugukathalu.com కి మెయిల్ చెయ్యండి.

మాకు రచనలు పంపాలనుకుంటే మా వెబ్ సైట్ లో ఉన్న అప్లోడ్ లింక్ ద్వారా మీ రచనలను పంపవచ్చు.

లేదా story@manatelugukathalu.com కు text document/odt/docx రూపంలో మెయిల్ చెయ్యవచ్చు.

 మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి యూ ట్యూబ్ ఛానల్ ను ఈ క్రింది లింక్ ద్వారా చేరుకోవచ్చును.

దయ చేసి సబ్స్క్రయిబ్ చెయ్యండి ( పూర్తిగా ఉచితం ).

https://www.youtube.com/channel/UCP4xPLpOxrVz33eo1ZjlesQ 

మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి ఫేస్ బుక్ పేజీ చేరడానికి ఈ క్రింది లింక్ క్లిక్ చేయండి. లైక్ చేసి, సబ్స్క్రయిబ్ చెయ్యండి.

https://www.facebook.com/ManaTeluguKathaluDotCom

గమనిక : పాఠకులు తమ అభిప్రాయాలను మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి అఫీషియల్ వాట్స్ అప్ నెంబర్ : 63099 58851 కు పంపవచ్చును.

రచయిత పరిచయం: నా పేరు తోకల రాజేశం.

https://www.manatelugukathalu.com/profile/rajesham/profile

 తోకల రాజేశం మంచిర్యాల జిల్లాలోని నెన్నెల మండలం ఆవడం గ్రామానికి చెందిన వారు. ప్రస్తుతం ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయునిగా పనిచేస్తున్నారు.9 వ తరగతి చదువుతున్నపటి నుంచే పద్యాలు రాస్తున్నారు.వీరి ఊరు ఆవడంలో చదివే పిల్లలు 20 మందితో శతకాలు రాయించారు.ఇప్పటివరకు వీరు తెలుగు బాల శతకం(2006),చెమట చుక్కలు(నానీలు-2010),పాతాళ గరిగె(సాహిత్య వ్యాసాలు-2013),అడవి దీపాలు(వచన కవిత్వం-2017),మంచిర్యాల జిల్లా సాహిత్య చరిత్ర(తెలంగాణ సాహిత్య అకాడెమీ ప్రచురణ-2020),కొబ్బరి నీరా! శతకం(పదిమందితో కలిసి-2023),మట్టి విజయం(పద్యకవిత్వం-2024),ఆట సాగుతూనే ఉంటది(వచన కవిత్వం-2026)అనే పుస్తకాలు ముద్రించారు.తెలుగులో వెలువడుతున్న ప్రసిద్ధ దిన, వార, మాస పత్రికలన్నింటిలోనూ రాజేశం రాసిన కవితలు, వ్యాసాలూ వచ్చాయి. తెలుగునాట ప్రతిష్టాత్మక ఎక్స్ రే ప్రధాన పురస్కారం(2012),సహస్ర వసంతాల పద్య పురస్కారం(2012),సాహితీ శిరోమణి పురస్కారం(2015),సినారె పురస్కారం(2023),తో పాటు రాష్ట్రస్థాయిలో పలు పురస్కారాలు అందుకున్నారు. ప్రస్తుతం తెలంగాణ రచయితల వేదికకు మంచిర్యాల జిల్లా అధ్యక్షునిగా ఉన్నారు.