న్యూరోప్లాస్టిసిటీ - మన మెదడు మార్పుల మాయాజాలం
Neuroplasticity - The Magic of Our Brain's Changes - Special Article | Dr. Krishna Kumar Vepepakomma
న్యూరోప్లాస్టిసిటీ - మన మెదడు మార్పుల మాయాజాలం - ప్రత్యేక వ్యాసం | డా. కృష్ణ కుమార్ వేపకొమ్మ
Published in manatelugukathalu.com on 30/04/2026
మన మెదడు ఒక యంత్రం కాదు…
అది ప్రతి అనుభవంతో మారే జీవ శక్తి.
ఈ మార్పులే మన జీవితాన్ని మలుస్తాయి.
మన మెదడు స్థిరంగా ఉండే నిర్మాణం కాదు; అది ప్రతి అనుభవంతో మారుతూ, మనల్ని మలుచుకునే చురుకైన జీవ వ్యవస్థ. అనుభవాల ప్రభావంతో తన నిర్మాణం, పనితీరును నిరంతరం సవరించుకునే ఈ సామర్థ్యాన్నే “న్యూరోప్లాస్టిసిటీ” అంటారు. ఈ ప్రక్రియలో ప్రతి అనుభవం నాడీకణాల మధ్య సంబంధాలను బలపరచడం లేదా కొత్తగా ఏర్పరచడం ద్వారా మన ఆలోచన, ప్రవర్తనపై ప్రభావం చూపిస్తుంది.
ఈ భావనకు శాస్త్రీయ ప్రపంచంలో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. ఒకప్పుడు మెదడు ఒక నిర్దిష్ట వయస్సు తర్వాత పెద్దగా మారదని భావించేవారు. కానీ ఆధునిక నాడీవిజ్ఞాన పరిశోధనలు ఈ అభిప్రాయాన్ని పూర్తిగా మార్చాయి. ఇప్పుడు మనకు స్పష్టంగా తెలిసింది ఏమిటంటే, మెదడు జీవితాంతం మారుతూ, కొత్త సంబంధాలను ఏర్పరచుకుంటూనే ఉంటుంది.
మన జీవితంలో జరిగే ప్రతి అనుభవం, మనము చూసే విషయాలు, వినే మాటలు, నేర్చుకునే పాఠాలు, ఎదుర్కొనే పరిస్థితులు, ఇవన్నీ మెదడులో చిన్న చిన్న మార్పులను కలిగిస్తాయి. ఈ మార్పులు కలిసి మన ఆలోచన, జ్ఞాపకం, నేర్చుకునే సామర్థ్యం, ప్రవర్తనను ప్రభావితం చేస్తాయి.
న్యూరోప్లాస్టిసిటీని అర్థం చేసుకోవాలంటే ముందుగా మెదడు ఎలా పనిచేస్తుందో తెలుసుకోవాలి. మన మెదడు కోట్ల సంఖ్యలో నాడీకణాలతో (neurons) నిర్మితమై ఉంటుంది. ఈ నాడీకణాలు ఒకదానితో ఒకటి కలిసిపోయి ఒక పెద్ద నెట్‌వర్క్‌లా పనిచేస్తాయి. ఈ నెట్‌వర్క్‌లో నిరంతరం విద్యుత్ సంకేతాలు ప్రయాణిస్తూ ఒక భాగం నుండి మరో భాగానికి సమాచారాన్ని తీసుకెళ్తాయి. ఈ సమాచార మార్పిడే మన ఆలోచన, జ్ఞాపకం, కదలికలు, భావాలకు ఆధారం. అందుకే మన మెదడు ఎప్పటికీ చురుకుగా పనిచేస్తూ ఉంటుంది.
మనం కొత్తగా ఏదైనా నేర్చుకున్నప్పుడు లేదా కొత్త అనుభవం పొందినప్పుడు ఈ నాడీకణాల మధ్య ఉన్న సంబంధాలు మారుతాయి. కొన్ని కొత్త సంబంధాలు ఏర్పడతాయి, కొన్ని బలపడతాయి, అవసరం లేని కొన్ని సంబంధాలు తగ్గిపోతాయి. ఈ మార్పులే మెదడు తన పనితీరును మెరుగుపరుచుకునే విధానం.
చిన్నపిల్లల్లో మెదడు చాలా వేగంగా పెరుగుతుంది, అభివృద్ధి చెందుతుంది. ఆ వయస్సులో కొత్త నాడీ సంబంధాలు చాలా త్వరగా ఏర్పడతాయి. పిల్లలు మాట్లాడటం, నడవడం, గుర్తించడం వంటి ప్రతి కొత్త విషయాన్ని నేర్చుకోవడం ఈ మార్పుల వల్లనే సాధ్యమవుతుంది. ఈ దశలో మెదడు చాలా సులభంగా మార్పులకు స్పందిస్తుంది.
మనం కొత్త విషయాలు నేర్చుకున్నప్పుడు, ఉదాహరణకు కొత్త భాష లేదా వాయిద్యం వాయించడం, మెదడులో కొత్త సంబంధాలు ఏర్పడతాయి. మొదట్లో అవి బలహీనంగా ఉంటాయి, కానీ మనం సాధన చేస్తే అవి బలపడతాయి. అప్పుడు ఆ పని క్రమంగా సులభంగా మారుతుంది.
వయస్సు పెరిగిన తర్వాత కూడా మెదడు మారుతూనే ఉంటుంది. మనం తరచుగా చేసే పనులు మెదడులో బలమైన సంబంధాలను ఏర్పరుస్తాయి. అదే సమయంలో ఉపయోగంలో లేని సంబంధాలు క్రమంగా బలహీనమవుతాయి. ఈ ప్రక్రియను ప్రూనింగ్ అంటారు. దీని వల్ల మెదడు మరింత సమర్థవంతంగా పనిచేస్తుంది.
కొన్ని సందర్భాల్లో మెదడులో ఒక భాగం దెబ్బతిన్నప్పుడు, ఇతర భాగాలు ఆ పనిని కొంతవరకు స్వీకరించి కొనసాగించగలవు. ఇది మెదడు తన నిర్మాణం, పనితీరును అవసరానికి అనుగుణంగా మార్చుకునే ప్రత్యేక సామర్థ్యాన్ని సూచిస్తుంది.
న్యూరోప్లాస్టిసిటీ వాస్తవ ప్రపంచ అనుభవాలకు ప్రతిస్పందనగా మెదడులో జరిగే జీవ వైజ్ఞానిక మార్పుల సమాహారం. దీనిని కొన్నిసార్లు “మెదడు రీ-వైరింగ్” అని కూడా అంటారు. రోజువారీ సాధారణ పనులు కూడా మెదడులో కొత్త మార్పులను కలిగించగలవు. ఈ మార్పులు నాడీకణాల మధ్య కొత్త సంబంధాలను ఏర్పరచడం లేదా ఉన్న సంబంధాలను బలపరచడం ద్వారా జరుగుతాయి.
న్యూరోప్లాస్టిసిటీ జీవితాంతం కొనసాగుతుంది. చిన్న వయస్సులో ఇది వేగంగా జరుగుతుంటే, పెద్దవయస్సులో కూడా ఇది కొనసాగుతుంది. మనం కొత్త విషయాలు నేర్చుకుంటూ, కొత్త అనుభవాలు పొందుతూ ఉంటే మెదడు ఎప్పటికీ మారుతూనే ఉంటుంది. నిద్ర, వ్యాయామం, చదువు మరియు మంచి అలవాట్లు ఈ సామర్థ్యాన్ని మరింత మెరుగుపరుస్తాయి.
న్యూరోప్లాస్టిసిటీ వల్ల మన మెదడు స్థిరంగా కాకుండా, నిరంతరం మారుతూ, నేర్చుకుంటూ, జీవితాంతం అభివృద్ధి చెందే సహజ వ్యవస్థగా పనిచేస్తుంది.
———————————
డా. కృష్ణకుమార్ వేపకొమ్మ
***
డా. కృష్ణ కుమార్ వేపకొమ్మ గారి కొన్ని ఇతర రచనలు:
డా. కృష్ణ కుమార్ వేపకొమ్మ గారి ప్రొఫైల్ కొరకు, మనతెలుగుకథలు.కామ్ లో వారి ఇతర రచనల కొరకు
మేము నిర్వహించే వివిధ పోటీలలో రచయితలకు బహుమతులు అందించడంలో భాగస్వాములు కావాలనుకునే వారు వివరాల కోసం story@manatelugukathalu.com కి మెయిల్ చెయ్యండి.
మాకు రచనలు పంపాలనుకుంటే మా వెబ్ సైట్ లో ఉన్న అప్లోడ్ లింక్ ద్వారా మీ రచనలను పంపవచ్చు.
లేదా story@manatelugukathalu.com కు text document/odt/docx/docs రూపంలో మెయిల్ చెయ్యవచ్చు.
మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి యూ ట్యూబ్ ఛానల్ ను ఈ క్రింది లింక్ ద్వారా చేరుకోవచ్చును.
దయ చేసి సబ్స్క్రయిబ్ చెయ్యండి ( పూర్తిగా ఉచితం ).
మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి ఫేస్ బుక్ పేజీ చేరడానికి ఈ క్రింది లింక్ క్లిక్ చేయండి. లైక్ చేసి, సబ్స్క్రయిబ్ చెయ్యండి.
గమనిక : పాఠకులు తమ అభిప్రాయాలను మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి అఫీషియల్ వాట్స్ అప్ నెంబర్ : 63099 58851 కు పంపవచ్చును.
రచయిత పరిచయం:
నమస్కారం,
నేను డా. వేపకొమ్మ కృష్ణకుమార్, జువాలజీ లో డాక్టరేట్ పొందిన విశ్రాంతి ప్రొఫెసర్; మాజీ ప్రిన్సిపల్. విద్యారంగంలో 30 సంవత్సరాల పైగా అనుభవం కలిగి, పుస్తక రచయిత, పరిశోధక, విద్యా నిపుణుడిగా సేవలందించాను. ప్రస్తుతం పలు ప్రముఖ పత్రికల్లో కాలమిస్టుగా సామాజిక, విద్యా, సమకాలీన అంశాలపై విశ్లేషణాత్మక వ్యాసాలు రాస్తూ ప్రజల్లో చైతన్యం కలిగిస్తున్నాను.
మీ సంస్థలో నా అనుభవాన్ని ఉపయోగించి గుణాత్మక, ఆసక్తికర వ్యాసాలు అందించగలనని తెలియజేయడం నాకు సంతోషంగా ఉంది.
డాక్టర్ కృష్ణ కుమార్ వేపకొమ్మ
ప్రొఫెసర్ & ప్రిన్సిపాల్ (రిటైర్డ్)
వార్తాపత్రిక కాలమిస్ట్
రాజీవ్ నగర్, హైదరాబాద్
Comments