బోనాలు
- Jamunarani B
- Jul 21
- 3 min read
బోనాలు, తెలంగాణ బోనాలు, మహంకాళి అమ్మవారు, పోతురాజు, బోనం, తెలంగాణ సంస్కృతి, హిందూ పండుగలు, దేవాలయ విశేషాలు, శక్తి ఆరాధన, తెలుగు భక్తి
Bonalu - Telugu Devotional Article | Sritha
బోనాలు - తెలుగు ఆధ్యాత్మిక వ్యాసం | శ్రిత
Published in manatelugukathalu.com on 21/07/2026
తెలంగాణ సంస్కృతికి ప్రతీకగా నిలిచిన బోనాల పండుగ భక్తి, శక్తి ఆరాధన, కుటుంబ బంధాలు, జానపద సంప్రదాయాల సమ్మేళనం. మహంకాళి అమ్మవారికి భక్తిశ్రద్ధలతో బోనాలు సమర్పించడం, పోతురాజు ఉగ్రనృత్యం, రంగం, తొట్టెలు, ఘటం నిమజ్జనం వంటి విశిష్ట ఆచారాలు ఈ ఉత్సవానికి ప్రత్యేక గుర్తింపును తెచ్చాయి. బోనాల చరిత్ర, ఆధ్యాత్మిక విశిష్టత, తెలంగాణ ప్రజల విశ్వాసాల గురించి తెలుసుకుందాం.
బోనాలు… అందమైన బోనాలు… రంగురంగుల చీరలు కట్టుకున్న మహిళలు తలపై బోనాలు ఎత్తుకుని "జై మహంకాళి… జై జై మహంకాళి…" అంటూ భక్తిశ్రద్ధలతో ముందుకు సాగుతుంటే, వారి వెనుక పోతురాజు ఉగ్రనృత్యం చేస్తూ వస్తాడు.
ఆ వెనుక కుటుంబ సభ్యులు, భక్తులు డప్పుల మోతలు, జానపద వాయిద్యాల నడుమ అమ్మవారి నామస్మరణతో ఊరేగింపుగా సాగుతారు. ఆ దృశ్యం చూస్తే భక్తి, సంస్కృతి, ఆనందం అన్నీ ఒకే చోట కలిసినట్లు అనిపిస్తుంది.
చిన్నప్పటి నుంచి నేను ఒక కథ వింటూ పెరిగాను. ఆ కథలో ఎంత నిజం ఉందో నాకు తెలియదు. కానీ అందులోని మమకారం, వాత్సల్యం, పుట్టింటిపై ప్రతి ఆడబిడ్డకు ఉండే ప్రేమ, అమ్మాయి వస్తుందని తెలిసిన వెంటనే పుట్టింటివారు చేసే హడావిడి, ఆప్యాయత మాత్రం హృదయాన్ని హత్తుకుంటాయి.
హైదరాబాద్ బోనాలకు ఒక ప్రత్యేకమైన వైభవం ఉంది. బోనాల ఉత్సవాలు సంప్రదాయంగా గోల్కొండ శ్రీ జగదాంబిక అమ్మవారి ఆలయంలో ప్రారంభమై, సికింద్రాబాద్ ఉజ్జయిని మహంకాళి, బల్కంపేట ఎల్లమ్మ, లాల్ దర్వాజా శ్రీ సింహవాహిని మహంకాళి వంటి ఆలయాల్లో వరుసగా జరుగుతాయి.
ఈ సందర్భంగా అనేక జానపద కథలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. కొందరు అమ్మవారి పుట్టిల్లు గోల్కొండ అని, లాల్ దర్వాజా అత్తవారిల్లు అని చెబుతారు. మరికొందరు లాల్ దర్వాజానే పుట్టిల్లు అని విశ్వసిస్తారు. ఈ కథలకు చారిత్రక ఆధారాలు లేకపోయినా, వాటిలో దాగి ఉన్న సందేశం మాత్రం ఎంతో గొప్పది.
పెళ్లైన కూతురు పుట్టింటికి వచ్చినప్పుడు ఎంత ప్రేమగా ఆహ్వానిస్తారో, తిరిగి పంపేటప్పుడు కూడా అంతే గౌరవంతో, ఆప్యాయతతో సాగనంపాలి. అమ్మవారిని కూతురిగా భావించిన తెలంగాణ సంస్కృతి ఈ విలువను ఎంతో అందంగా తెలియజేస్తుంది.
బోనం అంటే ఏమిటి?
'బోనం' అనే పదం 'భోజనం' అనే పదం నుంచి వచ్చింది. భక్తితో వండిన అన్నం, బెల్లం లేదా చక్కెర, పాలు లేదా నీటితో తయారు చేసిన నైవేద్యాన్ని అందంగా అలంకరించిన కుండలో నింపి అమ్మవారికి సమర్పిస్తారు. పసుపు, కుంకుమ, వేపాకులు, పూలతో అలంకరించిన ఆ బోనాన్ని మహిళలు తలపై మోసుకుని లయబద్ధంగా నృత్యం చేస్తూ ఆలయానికి చేరుకుంటారు.
తలపై బోనం మోసే ఆ ప్రయాణం ఒక అన్నం మెతుకును పండించడానికి పడే కష్టాన్ని గుర్తు చేస్తుంది. అమ్మవారికి సమర్పించిన ఆ ప్రసాదాన్ని తిరిగి భక్తులు పంచుకుని స్వీకరించినప్పుడు అది దైవానుగ్రహంగా భావిస్తారు. మన సంస్కృతిలో అన్నాన్ని పరబ్రహ్మగా, అన్నపూర్ణాదేవిని శక్తి స్వరూపిణిగా భావించడం కూడా ఈ పండుగలో ప్రతిఫలిస్తుంది.
పోతురాజు – రక్షణకు ప్రతీక
బోనాల ఊరేగింపులో పోతురాజు ప్రధాన ఆకర్షణ. ఆయనను అమ్మవారి సోదరుడిగా భక్తులు భావిస్తారు. ఉగ్రరూపంతో ముందుండి నృత్యం చేస్తూ బోనాలు, ఘటాలను రక్షిస్తాడని విశ్వాసం.
ఈ జానపద విశ్వాసం మనకు ఒక అందమైన సందేశాన్ని అందిస్తుంది. నేటి మహిళలు అబలలు కాదు – సబలలు. అయినప్పటికీ, కుటుంబ ప్రేమ, అన్నదమ్ముల అండ, అవసరమైనప్పుడు రక్షణగా నిలిచే చేయి ప్రతి సోదరికీ ఒక గొప్ప భరోసా. కుటుంబ బంధాల విలువను పోతురాజు గుర్తు చేస్తాడు.
తొట్టెలు – మొక్కుబడికి ప్రతీక
బోనాలతో పాటు తొట్టెలు కూడా బోనాల ఉత్సవంలో ప్రత్యేక ఆకర్షణ. వెదురు బద్దలతో గోపురం ఆకారంలో తయారు చేసిన తొట్టెలను రంగురంగుల కాగితాలు, పూలు, వస్త్రాలతో అలంకరిస్తారు. కొన్ని తొట్టెలలో మట్టి కుండలను కూడా ప్రతిష్ఠిస్తారు.
తమ కోరిక నెరవేరినందుకు కృతజ్ఞతగా లేదా మొక్కు తీర్చుకోవడానికి భక్తులు తొట్టెలను సమర్పిస్తారు. చిన్నవి, పెద్దవి, ఎత్తైన తొట్టెలు ఊరేగింపులో భక్తుల విశ్వాసానికి ప్రతీకగా నిలుస్తాయి.
రంగం – అమ్మవారి వాక్కు
బోనాల ఉత్సవంలో అత్యంత ఆసక్తిగా ఎదురుచూసే ఘట్టం రంగం. సంప్రదాయంగా అమ్మవారి అనుగ్రహం పొందిన ఒక మహిళ మట్టికుండపై నిలబడి భవిష్యత్తుకు సంబంధించిన సందేశాలను చెబుతుంది. ప్రజల సంక్షేమం, వర్షాలు, పంటలు వంటి అంశాలపై ఆమె చెప్పే మాటలను భక్తులు అమ్మవారి వాక్కుగా భావిస్తారు.
ప్రస్తుతం ఈ సంప్రదాయాన్ని పోలసాని వంశానికి చెందిన మహిళలు కొనసాగిస్తున్నారు. ఇది భక్తుల విశ్వాసంలో భాగమైన జానపద సంప్రదాయం.
ఘటం నిమజ్జనం
బోనాల మహోత్సవానికి ముగింపు ఘటం నిమజ్జనం. అమ్మవారి శక్తికి ప్రతీకగా భావించే ఘటాన్ని వేలాది మంది భక్తులు డప్పుల మోతల మధ్య ఘనంగా ఊరేగించి నిమజ్జనం చేస్తారు. వచ్చే ఏడాది మళ్లీ అమ్మవారి కృప కలగాలని ప్రార్థిస్తూ భక్తులు వీడ్కోలు పలుకుతారు.
చరిత్ర ఏమి చెబుతోంది?
బోనాల పండుగకు సంబంధించి అనేక జానపద కథలు ఉన్నప్పటికీ, చారిత్రకంగా ఎక్కువగా అంగీకరించబడిన కథనం ప్రకారం 1813 ప్రాంతంలో హైదరాబాద్–సికింద్రాబాద్లో ప్లేగు వ్యాధి ప్రబలినప్పుడు, ఉజ్జయినిలో ఉన్న సైనికులు మహంకాళి అమ్మవారిని ప్రార్థించి, వ్యాధి తగ్గితే ప్రతి సంవత్సరం బోనాలు సమర్పిస్తామని మొక్కుకున్నారు. ఆ తరువాత ఈ సంప్రదాయం క్రమంగా తెలంగాణ అంతటా విస్తరించింది.
ముగింపు
బోనాలు కేవలం ఒక పండుగ కాదు. అది భక్తి, కృతజ్ఞత, స్త్రీశక్తి ఆరాధన, కుటుంబ బంధాలు, పుట్టింటి మమకారం, అన్నాచెల్లెళ్ల అనుబంధం, తెలంగాణ సంస్కృతి—ఇవన్నింటి సమ్మేళనం.
చరిత్ర ఏదైనా కావచ్చు, జానపద కథ ఏదైనా కావచ్చు. కానీ ఈ పండుగ మనకు చెప్పే ఒకే ఒక సందేశం—
"శక్తిని ఆరాధించండి… ఆడబిడ్డను గౌరవించండి… పుట్టింటి ప్రేమను నిలబెట్టండి… కుటుంబ బంధాలను కాపాడుకోండి."
అదే బోనాల మహోత్సవం గొప్పతనం.
***
శ్రిత గారి కొన్ని ఇతర రచనలు:
శ్రిత గారి ప్రొఫైల్ కొరకు, మనతెలుగుకథలు.కామ్ లో వారి ఇతర రచనల కొరకు
మేము నిర్వహించే వివిధ పోటీలలో రచయితలకు బహుమతులు అందించడంలో భాగస్వాములు కావాలనుకునే వారు వివరాల కోసం story@manatelugukathalu.com కి మెయిల్ చెయ్యండి.
మాకు రచనలు పంపాలనుకుంటే మా వెబ్ సైట్ లో ఉన్న అప్లోడ్ లింక్ ద్వారా మీ రచనలను పంపవచ్చు.
లేదా story@manatelugukathalu.com కు text document/odt/docx రూపంలో మెయిల్ చెయ్యవచ్చు.
మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి యూ ట్యూబ్ ఛానల్ ను ఈ క్రింది లింక్ ద్వారా చేరుకోవచ్చును.
దయ చేసి సబ్స్క్రయిబ్ చెయ్యండి ( పూర్తిగా ఉచితం ).
మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి ఫేస్ బుక్ పేజీ చేరడానికి ఈ క్రింది లింక్ క్లిక్ చేయండి. లైక్ చేసి, సబ్స్క్రయిబ్ చెయ్యండి.
గమనిక : పాఠకులు తమ అభిప్రాయాలను మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి అఫీషియల్ వాట్స్ అప్ నెంబర్ : 63099 58851 కు పంపవచ్చును.
రచయిత్రి పరిచయం: శ్రిత
శ్రిత అనే కలం పేరుతో రచనలు చేస్తున్న జమున, సాధారణ జీవితంలోని అనుభూతులు, కుటుంబ బంధాలు, మానవ సంబంధాలు, మహిళల మనోభావాలను కథల రూపంలో ఆవిష్కరించడాన్ని ఇష్టపడతారు.
ఆమె రచనల్లో ఆప్యాయత, మానవత్వం, కుటుంబ విలువలు సహజంగా ప్రతిబింబిస్తాయి. రోజువారీ జీవితంలో కనిపించే చిన్న చిన్న సంఘటనల్లోని గొప్ప భావాలను పాఠకుల హృదయాలకు చేరేలా చెప్పడం ఆమె రచనల ప్రత్యేకత.
Comments