అత్యాశే దుఃఖానికి మూలం
- Ch. Pratap
- Jul 2
- 5 min read
తెలుగు నీతి కథ, ప్రేరణాత్మక కథ, అహంకారం కథ, అత్యాశ కథ, తృప్తి విలువ, మనశ్శాంతి, ఈశావాస్యోపనిషత్, భగవద్గీత సందేశం, ఆధ్యాత్మిక కథ, తెలుగు కథలు, motivational Telugu story, moral Telugu story, CH Pratap stories, Mana Telugu Kathalu
Athyase duhkhaniki Mulam - Telugu Moral Story | Ch. Pratap
అత్యాశే దుఃఖానికి మూలం - తెలుగు నీతి కథ | Ch. ప్రతాప్
Published in manatelugukathalu.com on 02/07/2026
"ఎంత సంపద ఉన్నా మనసుకు తృప్తి లేకపోతే నిజమైన ఆనందం దొరకదు" అనే శాశ్వత సత్యాన్ని అద్భుతంగా ఆవిష్కరించే ఆలోచనాత్మక కథ "అత్యాశే దుఃఖానికి మూలం". పాండిత్యంపై గర్వంతో జీవించిన ఒక పండితుడు, జీవిత సత్యాన్ని ఒక సాధారణ యాచకురాలి ద్వారా ఎలా తెలుసుకున్నాడో ఈ కథ హృద్యంగా వివరిస్తుంది. అహంకారం, అత్యాశ, కోరికలు, తృప్తి, మనశ్శాంతి వంటి విలువలను లోతుగా ఆలోచింపజేసే ఈ కథ ప్రతి పాఠకుడికి జీవితానికి దిశానిర్దేశం చేసే సందేశాన్ని అందిస్తుంది.
ఒకానొక అగ్రహారంలో వేదాలు, పురాతన ఉపనిషత్తులను ఎన్నో సంవత్సరాల పాటు క్షుణ్ణంగా అభ్యసించిన సోమయాజులు అనే పండితుడు ఉండేవాడు. విద్యాభ్యాసం పూర్తయ్యాక అతనికి తన పాండిత్యం పట్ల విపరీతమైన అహంకారం, గర్వం ఏర్పడ్డాయి. తన గ్రామంలో తనతో సమానమైన విద్యావంతుడు, జ్ఞాని మరెవ్వరూ లేరని అతడు గట్టిగా నమ్మాడు.
అతను నిరంతరం తన సభా ప్రాంగణంలో ఇతరులను తక్కువ చేసి మాట్లాడేవాడు. తన పాండిత్యాన్ని ప్రదర్శించడానికి నిత్యం ఏదో ఒక తార్కిక చర్చను ప్రారంభించి, ఎదుటివారిని ఓడించడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకునేవాడు. శాస్త్రాలలోని శ్లోకాలు నోటికి వచ్చినంత మాత్రాన తానే పరమ జ్ఞానినని భ్రమపడేవాడు.
ఆ అహంకారంతో గ్రామ ప్రజలతో కనీసం మర్యాదగా మాట్లాడటం కూడా మానేశాడు. తోటి పండితుల సలహాలను, సూచనలను తిరస్కరిస్తూ, కేవలం తన ఆలోచనలే సరైనవని వాదించేవాడు. విద్యా వినయాన్ని ఇస్తుందనే ప్రాథమిక సూత్రాన్ని మరచి, కేవలం అహంకార ప్రదర్శనకే ప్రాధాన్యతనిచ్చాడు. తన జ్ఞాన గర్వం వల్ల ఎంతోమంది శిష్యులను దూరం చేసుకున్నాడు, ఆఖరికి ఒంటరితనంలో మునిగిపోయాడు.
ఒకరోజు ఊరి చెరువులో సంధ్యావందనం ముగించుకొని తిరిగి వెళ్తుంటే ఊరిలో ఉండే ఒక సంపన్న భూస్వామి భూపతి అతడిని కలిసి ఒక లోతైన ప్రశ్న వేశాడు. "అయ్యా, మీరు సమస్త శాస్త్రాలు చదివారు కదా, లోకంలో ధనవంతులతో సహా అందరూ ఎందుకు అసంతృప్తితో, బాధతో జీవిస్తున్నారు?" అని అడిగాడు.
దానికి సోమయాజులు చాలా తేలికగా నవ్వుతూ, "మనుషులకు తమ అవసరాలు తీర్చుకోవడానికి తగినంత ధనం లేకపోవడమే అందుకు కారణం" అని సమాధానమిచ్చాడు.
ఆ మాట విన్న భూపతి విచారంగా, "నా దగ్గర అపారమైన ఆస్తిపాస్తులు, ధనం ఉన్నాయి, అయినా నేను సంతోషంగా లేను, నిరంతరం అసంతృప్తి నన్ను వేధిస్తోంది, ఇది ఎందుకు జరుగుతోంది?" అని తిరిగి ప్రశ్నించాడు.
ఆ ప్రశ్నకు సోమయాజులు దగ్గర ఎలాంటి సమాధానం లేకపోయింది. శాస్త్రాలలో చదివిన విషయాలు ఈ ఆచరణాత్మక ప్రశ్నకు సరిగ్గా సరిపోలేదు. సమాజంలో అంతటి గౌరవప్రదమైన స్థానంలో ఉండి, ఎన్నో క్లిష్టమైన గ్రంథాలను ఔపోసన పట్టినప్పటికీ, ఎదుటివారి మనోవేదనను అర్థం చేసుకోలేకపోయినందుకు అతడు లోలోపల తీవ్రమైన అవమాన భారానికి గురయ్యాడు.
భూస్వామి అడిగిన ఆ నిగూఢ ప్రశ్న అతని మేధస్సుకు పెద్ద సవాలుగా మారింది. నిత్య జీవితంలోని వాస్తవ పరిస్థితులకు, తాను చదివిన సిద్ధాంతాలకు ఎక్కడా పొంతన కుదరకపోవడంతో సమాధానం కోసం అతని మనసు తీవ్రంగా అన్వేషించడం ప్రారంభించింది.
అప్పుడు భూపతి ఒక ప్రతిపాదన చేశాడు. "మీరు గనుక నా దుఃఖానికి, అసంతృప్తికి గల నిజమైన కారణాన్ని కనుగొని నాకు చెబితే, నా ఆస్తి మొత్తాన్ని మీకు దానంగా రాసిస్తాను" అని ప్రకటించాడు.
ఆ సంపదను చూసి సోమయాజులు మనసులో దురాశ అంకురించింది. ఆ అపారమైన ఆస్తిని ఎలాగైనా దక్కించుకోవాలనే కోరికతో అతడు ఆ సవాలును స్వీకరించాడు. ఇంటికి తిరిగి వచ్చి, పగలు రాత్రి అనకుండా తన దగ్గరున్న అన్ని గ్రంథాలను తిరగేసాడు.
భగవద్గీతలో కృష్ణుడు చెప్పిన 'కామాత్ క్రోధోభిజాయతే' అనే శ్లోకాలను పైపైన చదివాడే తప్ప, అందులోని ఆంతర్యాన్ని అతడు గ్రహించలేకపోయాడు. ఎక్కడా ఆ భూస్వామి అడిగిన ప్రశ్నకు సంతృప్తికరమైన వివరణ దొరకలేదు. ఆస్తి చేజారిపోతుందనే ఆందోళన అతనిని నిద్రపోనివ్వలేదు.
ఒకరోజు అతడు విచారంగా వీధి గుండా నడుచుకుంటూ వెళ్తుండగా, మురికి బట్టలతో యాచిస్తున్న మల్లమ్మ అనే ఒక పేద వృద్ధురాలు అతడిని గమనించింది. అతని ముఖంలోని ఆందోళనను చూసి, "అయ్యా, అంతటి పండితులైన మీరు ఇంతలా ఎందుకు దిగులు పడుతున్నారు?" అని అడిగింది.
సోమయాజులు మొదట ఆమెను నిర్లక్ష్యం చేసినా, తన మనసులోని భారాన్ని ఆపుకోలేక రామలింగ భూపతి అడిగిన ప్రశ్నను, దానికి సమాధానం దొరకని తన పరిస్థితిని ఆమెకు వివరించాడు.
మల్లమ్మ నవ్వి, "ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం నా దగ్గర ఉంది, కానీ నేను చెప్పినట్లు మీరు కొన్ని రోజులు నాతో కలిసి జీవిస్తేనే ఆ రహస్యం మీకు బోధపడుతుంది" అని చెప్పింది.
ఆ మాటలు విన్న పండితుడు ఒక్క క్షణం ఆశ్చర్యపోయాడు. ఒక సామాన్య వృద్ధురాలు, సమాజంలో అత్యంత హీనంగా బతికే యాచకురాలు తన మేధస్సుకు అందని ప్రశ్నను పరిష్కరిస్తాననడం అతని అహంకారాన్ని దెబ్బతీసింది. కానీ భూస్వామి ఆస్తిపై ఉన్న తీవ్రమైన వ్యామోహం అతనిని లొంగిపోయేలా చేసింది.
వీధిలో నివసించే ఆ మహిళతో కలిసి ఉండటానికి సోమయాజులు అహంకారం అడ్డొచ్చాయి. కానీ ఆస్తిపై ఉన్న దురాశ అతనిని ముందుకు నెట్టింది. ఎలాగైనా సమాధానం తెలుసుకోవాలనే పట్టుదలతో అతడు ఆమె నివసించే వీధి అరుగుపైనే ఉండటానికి అంగీకరించాడు.
రోజులు గడుస్తున్నా ఆమె సమాధానం చెప్పలేదు. ఒకరోజు ఆమె తాను వండిన ఆహారాన్ని తినమని అతనికి ఇచ్చింది. జీవితంలో ఎన్నడూ ఊహించని ఆ పనిని చేయడానికి సోమయాజులు మొదట నిరాకరించినా, ఆస్తిపై ఆశతో ఆ మురికి పాత్రలోని అన్నాన్ని తిన్నాడు.
మరికొన్ని రోజుల తర్వాత, ఆమె అతనిని తనతో పాటు వీధుల్లో తిరుగుతూ భిక్షాటన చేయమని కోరింది. సమాధానం కోసం పరితపిస్తున్న ఆ పండితుడు, తన గౌరవాన్ని పక్కన పెట్టి చేతిలో జోలె పట్టుకుని వీధుల్లో యాచించాడు. అయినా ఆమె అసలు విషయం చెప్పలేదు. ఆకలి బాధ, సమాజం నుండి ఎదురవుతున్న అవమానకరమైన చూపులు అతనిని మానసికంగా కుంగిపోయేలా చేశాయి.
తన కంటిముందే పండితుడనే ముసుగు పూర్తిగా తొలగిపోతున్నా, ఆ సంపద తెచ్చే విలాసవంతమైన జీవితంపై ఉన్న కోరిక మాత్రం అతనిని ఆ స్థితిలోనే బంధించి ఉంచింది. ప్రతిరోజూ ఆశతో ఎదురుచూడడం అతని నిత్యకృత్యంగా మారింది.
చివరకు ఒకరోజు, మల్లమ్మ తాను తిని వదిలేసిన ఎంగిలి ఆహారాన్ని అతనికి తినిపించబోయింది. అది చూడగానే సోమయాజులుకు కోపం నరనరాలకూ పాకింది. తీవ్రమైన అవమాన భారంతో, ఆగ్రహంతో ఊగిపోతూ, "నువ్వు నన్ను ఎంతగా అవమానిస్తావు? నీ ఎంగిలి కూడు తినాలా? శాస్త్రాలు చదివిన నన్ను ఇంత హీనంగా మారుస్తావా?" అంటూ ఆమెపై గట్టిగా అరిచాడు.
అప్పుడు మల్లమ్మ ప్రశాంతంగా చిరునవ్వు చిందిస్తూ ఇలా పలికింది, "నాయనా, ఇదే నీ ప్రశ్నకు నిజమైన సమాధానం. ఈ స్థితికి రాకముందు, నాలాంటి సామాన్యురాలు తాకిన నీటిని కూడా నువ్వు ముట్టుకునేవాడివి కావు. కానీ ఆస్తిని దక్కించుకోవాలనే నీ దురాశ, ధనకాంక్ష నిన్ను నాతో కలిసి జీవించేలా చేశాయి, నా చేతి వంట తినేలా చేశాయి, చివరకు వీధుల్లో భిక్షాటన కూడా చేయించాయి.
లోకంలోని భోగాలను త్యాగభావంతో అనుభవించాలి తప్ప, ఇతరుల ధనంపై ఆశ పడకూడదు. మనిషిలో నిరంతరం పెరిగే కోరికలు, అత్యాశే మానవ దుఃఖానికి అసలు కారణం. ఈ ఆశలే మనిషిని తాము ఎన్నడూ చేయకూడదనుకునే హీనమైన పనులను కూడా చేసేలా ప్రేరేపిస్తాయి.
సంపద ఎంత ఉన్నా, కోరికల వెనుక పరిగెత్తే మనసు ఉన్నంత కాలం మనిషికి శాంతి లభించదు. హృదయంలో తృప్తి లేనప్పుడు ఎంతటి మహాసామ్రాజ్యాన్ని ఇచ్చినా మనిషి నిత్య దరిద్రుడిగానే మిగిలిపోతాడు.
బాహ్య ప్రపంచంలోని వస్తువులలో ఆనందాన్ని వెతకడం మానేసి, అంతఃకరణంలో ఉన్న లోభాన్ని నిర్మూలించినప్పుడే అసలైన ముక్తి లభిస్తుంది. ."
ఆ క్షణంలో సోమయాజులుకు కళ్లు తెరుచుకున్నాయి. నిత్యం మురికి బట్టలతో యాచించుకొని జీవించే మల్లమ్మ మాటలలో ఎంతటి పరమార్థం ఉందో అతనికి అర్థమయ్యేసరికి నోరెళ్లబెట్టడం అతని వంతయ్యింది. గ్రంథాలలో లేని పరమార్థం ఆచరణలో అతనికి తెలిసొచ్చింది. ఈ విషయమే మన ఉపనిషత్తులలో ఈశావాస్యోపనిషత్తు 'తేన త్యక్తేన భుంజీథా మా గృధః కస్యస్విద్ధనమ్' అని స్పష్టం చేసింది.
అతడు తన తప్పును తెలుసుకుని, తక్షణం భూపతి వద్దకు వెళ్లి ఈ విధంగా అన్నాడు, "అయ్యా, మన హృదయంలో ఉండే అత్యాశ, అంతులేని కోరికలే మన అసంతృప్తికి, దుఃఖానికి మూలకారణం. తాత్కాలిక ప్రయోజనాల కోసం, ధనలాభం కోసం మనుషులు తమ విలువలను, ఆత్మగౌరవాన్ని, మనశ్శాంతిని కోల్పోతున్నారు. గీతాచార్యుడు చెప్పినట్లు ఆశను నియంత్రించి, ఉన్నదానితో తృప్తి పడినప్పుడే నిజమైన ఆనందం సిద్ధిస్తుంది.
నాకు ఇప్పుడు ఈ సత్యం బోధపడింది, కాబట్టి నాకు మీ ఆస్తి అవసరం లేదు, నా అహంకారం నశించింది. నా పాండిత్యం కేవలం పుస్తకాలకే పరిమితమైందని, నిజమైన జీవిత సత్యాన్ని గ్రహించడంలో నేను విఫలమయ్యానని తెలుసుకున్నాను.
ఇకపై నా జీవితాన్ని అహంకారంతో కాకుండా, లోక కల్యాణం కోసం, ఉన్నదానితో సంతృప్తి చెందుతూ ప్రశాంతంగా గడుపుతాను. భోగభాగ్యాల కంటే మనశ్శాంతి మిన్న అని గ్రహించిన వాడే నిజమైన ధనవంతుడు." అని వినమ్రతతో పలికి సోమయాజులు వడివడిగా వెళ్లిపోయాడు.
సమాప్తం
***
Ch. ప్రతాప్ గారి కొన్ని ఇతర రచనలు( కథ పేరు పైన క్లిక్ చేయండి.):
Ch. ప్రతాప్ గారి ప్రొఫైల్ కొరకు, మనతెలుగుకథలు.కామ్ లో వారి ఇతర రచనల కొరకు
విజయదశమి 2026 కథల పోటీల వివరాల కోసం
ఉగాది షడ్రుచుల కథల పోటీల వివరాల కోసం
మాకు రచనలు పంపాలనుకుంటే మా వెబ్ సైట్ లో ఉన్న అప్లోడ్ లింక్ ద్వారా మీ రచనలను పంపవచ్చు.
లేదా story@manatelugukathalu.com కు text document/odt/docx రూపంలో మెయిల్ చెయ్యవచ్చు.
మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి యూ ట్యూబ్ ఛానల్ ను ఈ క్రింది లింక్ ద్వారా చేరుకోవచ్చును.
దయ చేసి సబ్స్క్రయిబ్ చెయ్యండి ( పూర్తిగా ఉచితం ).
మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి ఫేస్ బుక్ పేజీ చేరడానికి ఈ క్రింది లింక్ క్లిక్ చేయండి. లైక్ చేసి, సబ్స్క్రయిబ్ చెయ్యండి.
గమనిక : పాఠకులు తమ అభిప్రాయాలను మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి అఫీషియల్ వాట్స్ అప్ నెంబర్ : 63099 58851 కు పంపవచ్చును.
రచయిత పరిచయం: https://www.manatelugukathalu.com/profile/pratap
నేను వృత్తిరీత్యా ఒక సివిల్ ఇంజనీర్ అయినప్పటికీ, నా నిజమైన ఆసక్తి, నా జీవనసారం సాహిత్యానికే అంకితం. తెలుగు పుస్తకాల సువాసన నా జీవితంలో 1984 నుంచే పరిమళించింది. అప్పటి నుంచి పఠనం నా అలవాటుగా కాక, నా జీవనశైలిగా మారింది. పుస్తకాలు నా మనసును తీర్చిదిద్దాయి, ఆ పఠనమే క్రమంగా రచనగా రూపాంతరం చెందింది. ఆలోచనల రూపం, అనుభవాల ప్రతిబింబం, హృదయానికి స్వరం — అదే నా రచన.
ఆధ్యాత్మికత, మానవ సంబంధాల లోతులు, సామాజిక స్పృహ, ప్రజాసేవ పట్ల నాలో ఉన్న మమకారం ప్రతి రచనలోనూ ప్రతిఫలిస్తుంది. నేను రాసే ప్రతి వాక్యం పాఠకునితో చేసే ఒక మౌన సంభాషణ. నా కలం కేవలం అక్షరాలు కాదు; అది జీవనాన్ని గ్రహించే ఒక మార్గం.
ఇప్పటివరకు నేను రచించినవి రెండు వందలకుపైగా కథలు, ఐదు నవలలు, రెండు వేల వ్యాసాలు. ఇవి పలు దిన, వార, మాస పత్రికలలో, అలాగే డిజిటల్ వేదికలలో వెలువడి విభిన్న వయస్సుల పాఠకులను చేరాయి. ప్రతి రచన నా అనుభవాల సారాన్ని పాఠకుని మనసుతో కలిపే ఒక మాధ్యమంగా నిలిచింది.
సాహిత్యం నాకు హాబీ కాదు — అది నా జీవిత యానం. కొత్త ఆలోచనలను అన్వేషించడం, తెలుగు భాషా సౌందర్యాన్ని కొత్త రూపాల్లో వ్యక్తపరచడం, సమాజానికి ఉపయోగపడే మార్గాలను వెతకడం — ఇవే నా సాహిత్య సాధనకు మూలాధారం. రచన ద్వారా మనసులను మేల్కొలపడం, మనసుల్లో విలువల జ్యోతిని వెలిగించడం నా నిశ్చయం.
ఇటీవల నా కృషికి గాను ఒక ప్రముఖ సంస్థ గౌరవ డాక్టరేట్ ప్రదానం చేయడం నా జీవితంలో ఒక విశిష్ట ఘట్టం. అది కేవలం గుర్తింపే కాదు, మరింత బాధ్యతను జోడించిన ప్రేరణ.
మన పురాణాలు, ఉపనిషత్తులు, వేద వాక్యాలలో దాగి ఉన్న ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని ఆధునిక పాఠకులకు అందించడం, వాటి సారాన్ని సమాజానికి చేరవేయడం నా సాహిత్య లక్ష్యం. ఆ దిశగా ప్రతి రచన ఒక నూతన యత్నం, ఒక అంతర్ముఖ ప్రయాణం.
సాహిత్యం నా కోసం కేవలం అభిరుచి కాదు; అది నా ఆత్మ స్వరూపం. నా కలం నా ఆలోచనలకు శ్వాస, నా రచన నా జీవితయానం.
Comments