ప్రతీకార సంకల్పం
- Ch. Pratap
- Jun 14
- 4 min read
Pratheekara Samkalpam - Telugu Mythological Story | Ch. Pratap
ప్రతీకార సంకల్పం - తెలుగు ఇతిహాస కథ | Ch. ప్రతాప్
Published in manatelugukathalu.com on 14/06/2026
మహాభారతంలో జరిగిన ప్రతి సంఘటన వెనుక ఒక కారణం ఉంటుంది. అలాంటి కారణాలలో ద్రుపదుడు మరియు ద్రోణాచార్యుని మధ్య జరిగిన విభేదం అత్యంత కీలకమైనది. బాల్య స్నేహం అహంకారంతో విరిగి, ప్రతీకారంగా మారి, చివరికి మహాభారత యుద్ధానికి ఎలా దారితీసిందో ఈ కథ వివరిస్తుంది. ద్రుపదుని ప్రతీకార సంకల్పం, ధృష్టద్యుమ్నుడు మరియు ద్రౌపది జననం, కురుక్షేత్ర యుద్ధానికి దారితీసిన పరిణామాలు ఇందులో ఆవిష్కరించబడ్డాయి.
మహాభారతంలో ప్రతీకారం, గౌరవం, స్నేహం, అహంకారం వంటి భావాలు అనేక సంఘటనలకు కారణమయ్యాయి. అలాంటి సంఘటనలలో ద్రుపదుని ప్రతీకార సంకల్పం ఒక ముఖ్యమైన ఘట్టంగా నిలిచింది. ఇది కేవలం ఇద్దరు రాజుల మధ్య విభేదం మాత్రమే కాదు; తరువాతి కాలంలో మహాభారత యుద్ధానికి దారితీసిన సంఘటనలలో ఒక ప్రధాన మలుపు.
పాంచాల రాజ్యానికి ద్రుపదుడు రాజు. అతడు ధైర్యవంతుడు, విద్యావంతుడు, పరాక్రమశాలి. బాల్యంలో ద్రుపదుడు ఋషి భరద్వాజుని ఆశ్రమంలో విద్యాభ్యాసం చేశాడు. అక్కడే అతనికి ద్రోణాచార్యునితో స్నేహం ఏర్పడింది. ఇద్దరూ కలిసి విద్యలు అభ్యసిస్తూ ఎంతో ఆత్మీయంగా ఉండేవారు. ఒకరోజు ద్రుపదుడు స్నేహపూర్వకంగా “మిత్రమా! నా తండ్రి తర్వాత నేను రాజునైన తరువాత నా రాజ్యంలో సగభాగం నీదే. మన స్నేహం ఎప్పటికీ ఇలాగే నిలిచిపోతుంది” అని ద్రోణునికి మాట ఇచ్చాడు.
ద్రోణుడు సంతోషించి, “ద్రుపదా! భౌతిక సంపద కంటే నీ ఆత్మీయత నాకు ముఖ్యం. నిజమైన స్నేహానికి మించిన ఐశ్వర్యం లేదు” అని అన్నాడు.
కాలం గడిచింది. ద్రుపదుడు పాంచాల రాజుగా పట్టాభిషిక్తుడయ్యాడు. కానీ ద్రోణుడు మాత్రం పేదరికంలో జీవించాల్సి వచ్చింది. కుటుంబ పోషణకే ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్న ద్రోణుడు ఒకరోజు తన బాల్యస్నేహితుడు ద్రుపదుని వద్దకు వెళ్లాడు. కొలువులో సింహాసనంపై ఉన్న రాజును చూసి ఆనందంతో పాత స్నేహాన్ని గుర్తుచేస్తూ సహాయం కోరాడు. అయితే రాజ్యాధికారం, అహంకారం ద్రుపదునిలో మార్పు తెచ్చాయి.
అతను ద్రోణుడిని హేళనగా చూస్తూ, “ద్రోణా! రాజుకి, పేదవానికి స్నేహం ఎలా ఉంటుంది? సమానుల మధ్యే స్నేహం సాధ్యం. ఒక యాచకుడిని నా మిత్రుడిగా ఎలా అంగీకరిస్తాను?” అంటూ ద్రోణాచార్యుని అవమానించాడు.
అప్పుడు ద్రోణుడు స్థిరంగా, “ద్రుపదా! దారిద్య్రం నా శరీరానికే కానీ నా విద్యకు కాదు. ఒక రాజుగా నువ్వు నన్ను తిరస్కరించవచ్చు, కానీ ఒక మిత్రుడిగా నా ఆత్మగౌరవాన్ని దెబ్బతీశావు. ఈ అహంకారానికి తగిన సమాధానం ఒకరోజు వస్తుంది” అని హెచ్చరించి అక్కడి నుండి నిష్క్రమించాడు.
ఆ అవమానం ద్రోణుని హృదయంలో అగ్నిలా మండింది. ప్రతీకారం తీర్చుకోవాలని సంకల్పించాడు. తరువాత హస్తినాపురంలో కౌరవులు, పాండవులకు ఆయుధ విద్యలు బోధించే గురువుగా నియమితుడయ్యాడు. విద్యాభ్యాసం పూర్తయిన తర్వాత తన శిష్యులైన అర్జునుడు, భీముడు తదితరులతో కలిసి ద్రుపదునిపై దండయాత్ర చేయించాడు. అర్జునుడు తన అసాధారణ యుద్ధ నైపుణ్యంతో ద్రుపదుని ఓడించి బంధించి ద్రోణుని సమక్షానికి తీసుకొచ్చాడు.
అప్పుడు ద్రోణాచార్యుడు బందీగా ఉన్న ద్రుపదునితో ఇలా అన్నాడు: “ద్రుపదా! ఇప్పుడు నువ్వు ఓడిపోయావు, నా శిష్యుల పరాక్రమం ముందు నీ రాజ్యాధికారం తలవంచింది. అయినా మన బాల్యస్నేహాన్ని గౌరవిస్తూ నీ రాజ్యంలో సగభావాన్ని నీకే తిరిగి ఇస్తున్నాను. ఎందుకంటే రాజుతోనే రాజుకు స్నేహం సాధ్యమని నువ్వే చెప్పావు కదా! ఇప్పుడు మనం ఇద్దరం సమానులం, ఇద్దరం రాజులమే.”
ఈ సంఘటన ద్రుపదుని హృదయాన్ని కుదిపేసింది. ప్రాణభిక్ష కంటే ఆ దయా దాక్షిణ్యం అతని మనసులో ప్రతీకార జ్వాలలను మరింత రగిల్చింది. పాంచాల దేశానికి తిరిగి వెళ్ళిన ద్రుపదుడు తీవ్రమైన తపనతో ఉన్నప్పుడు అతని సలహాదారులు, “మహారాజా! క్షమాగుణం శాంతిని ఇస్తుంది, ప్రతీకారం కేవలం వినాశనానికే దారి తీస్తుంది” అని నచ్చజెప్పే ప్రయత్నం చేశారు.
కానీ ద్రుపదుడు నిశ్చయంగా, “నాకు క్షమ వద్దు, శాంతి వద్దు. నా ఆత్మగౌరవాన్ని చంపుకుని నేను బ్రతకలేను. ద్రోణుని సంహరించగల శక్తివంతుడైన కుమారుడు నాకు లభించాలి. శత్రువు అంతమే నా జీవిత పరమార్థం” అని గంభీరంగా ప్రకటించాడు.
ద్రుపదుడు తీవ్రమైన సంకల్పంతో పుత్రకామేష్టి యజ్ఞం నిర్వహించాడు. ఆ యజ్ఞాగ్నిలోనుంచి ధృష్టద్యుమ్నుడు జన్మించాడు. ఇతడు భవిష్యత్తులో ద్రోణాచార్యుని సంహరించేందుకు పుట్టినవాడిగా భావించబడ్డాడు. అదే యజ్ఞాగ్నిలోనుంచి అపూర్వ సౌందర్యంతో, దైవిక తేజస్సుతో ద్రౌపది అవతరించింది.
ద్రౌపది తన తండ్రితో, “నాయనా! జన్మించిన ప్రతి జీవికీ ఒక ధర్మం ఉంటుంది. నా జన్మ వెనుక ఉన్న పరమార్థం ఏమిటి?” అని అడిగినప్పుడు, ద్రుపదుడు తీవ్ర స్వరాన, “పుత్రీ! నువ్వు నా ప్రతీకార సంకల్పానికి ప్రతిరూపానివి. కురువంశాన్ని, ద్రోణుని అహంకారాన్ని అంతం చేసేందుకు నీ జీవితం ఉపయోగపడాలి” అని అన్నాడు.
ద్రౌపది వినయంగా, “సృష్టిలో ఏ జీవి కూడా కేవలం ప్రతీకారం కోసం జన్మించదు తండ్రి. కాలం తన కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తిస్తుంది, మనం దానికి సాధనాలం మాత్రమే. ప్రతీకార కాంక్షతో నిర్మించే సామ్రాజ్యాలు ఎన్నటికీ శాశ్వతం కాలేవు” అని పలికింది.
తరువాత ద్రౌపది పాండవులను వివాహం చేసుకోవడం, కౌరవ సభలో ఆమె అవమానం జరగడం మహాభారత యుద్ధానికి మరింత కారణమయ్యాయి. కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో ధృష్టద్యుమ్నుడు పాండవుల సేనాధిపతిగా నిలిచి చివరకు ద్రోణాచార్యుని సంహరించాడు. ఈ విధంగా ద్రుపదుని ప్రతీకార సంకల్పం నెరవేరింది.
కానీ ఆ ప్రతీకారం అనేక ప్రాణనష్టాలకు, ద్రుపదుని కుమారుల మరణానికి, మొత్తం వంశ వినాశనానికి కారణమైంది. యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత ధర్మరాజు వ్యాస మహర్షితో, “మహర్షీ! ఈ ఘోర కలియుగ లక్షణాల వంటి యుద్ధానికి మూలం ఎక్కడ ఉంది?” అని అడిగినప్పుడు వ్యాసుడు శాంతంగా, “ధర్మరాజా! ఒకనాడు ద్రుపదుని సభలో పుట్టిన అహంకారం, ద్రోణుని మనసులో రగిలిన ప్రతీకారం అనే చిన్న అగ్ని కణమే నేడు కురుక్షేత్రంలో కోట్ల మంది ప్రాణాలను దహించివేసిన మహా వినాశనానికి కారణమైంది. మానవుడు తన అహంకారాన్ని త్యజించనంతవరకు ఇటువంటి విపత్తులు తప్పవు” అని వివరించాడు.
యుద్ధభూమిలో ద్రోణాచార్యుడు ద్రుపదునితో అన్న చివరి మాటలు ఇక్కడ స్మరించుకోవాలి: “ద్రుపదా! స్నేహం అనేది అంతస్తులను చూసి పుట్టేది కాదు, హృదయాల కలయిక వల్ల ఏర్పడేది. ఒకవేళ నాడు నువ్వు నా పేదరికాన్ని కాక నా స్నేహాన్ని చూసి ఉంటే, నేడు ఇంతమంది వీరుల రక్తం ఈ భూమిపై చింది ఉండేది కాదు.
కాలం మనకు ఇచ్చే అతిపెద్ద శిక్ష ఏమిటంటే, మనం చేసిన తప్పులను సరిదిద్దుకునే లోపే సర్వస్వం కోల్పోతాము. ఈ సామ్రాజ్యాలు, ఈ విజయాలు అన్నీ తాత్కాలికమే, కానీ మనం వదిలివెళ్లే ధర్మం మాత్రమే శాశ్వతంగా నిలిచిపోతుంది. అధికారం ముగిసినా, సంపద కరిగిపోయినా మనం చూపిన ప్రేమ, పంచిన వినయం మాత్రమే లోకంలో మన ఉనికిని చాటుతాయి. పగ, ప్రతీకారాలు మానవ మేధస్సును కప్పివేసి వినాశనానికే దారి తీస్తాయి.
అహంకారంతో కళ్ళు మూసుకుపోయినప్పుడు ఎదుటివారి ఆత్మగౌరవాన్ని తక్కువ చేసి చూడటం వల్ల కలిగే నష్టం ఎంతటిదో ఈ కురుక్షేత్ర రణరంగమే నిరూపించింది. ఇప్పటికైనా ఈ సత్యాన్ని గ్రహించి, మనసులోని ద్వేషాన్ని వీడి పరమార్థాన్ని అన్వేషించడమే ఉత్తమమైన మార్గం.”
సమాప్తం
***
Ch. ప్రతాప్ గారి కొన్ని ఇతర రచనలు( కథ పేరు పైన క్లిక్ చేయండి.):
Ch. ప్రతాప్ గారి ప్రొఫైల్ కొరకు, మనతెలుగుకథలు.కామ్ లో వారి ఇతర రచనల కొరకు
విజయదశమి 2026 కథల పోటీల వివరాల కోసం
ఉగాది షడ్రుచుల కథల పోటీల వివరాల కోసం
మాకు రచనలు పంపాలనుకుంటే మా వెబ్ సైట్ లో ఉన్న అప్లోడ్ లింక్ ద్వారా మీ రచనలను పంపవచ్చు.
లేదా story@manatelugukathalu.com కు text document/odt/docx రూపంలో మెయిల్ చెయ్యవచ్చు.
మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి యూ ట్యూబ్ ఛానల్ ను ఈ క్రింది లింక్ ద్వారా చేరుకోవచ్చును.
దయ చేసి సబ్స్క్రయిబ్ చెయ్యండి ( పూర్తిగా ఉచితం ).
మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి ఫేస్ బుక్ పేజీ చేరడానికి ఈ క్రింది లింక్ క్లిక్ చేయండి. లైక్ చేసి, సబ్స్క్రయిబ్ చెయ్యండి.
గమనిక : పాఠకులు తమ అభిప్రాయాలను మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి అఫీషియల్ వాట్స్ అప్ నెంబర్ : 63099 58851 కు పంపవచ్చును.
రచయిత పరిచయం: https://www.manatelugukathalu.com/profile/pratap
నేను వృత్తిరీత్యా ఒక సివిల్ ఇంజనీర్ అయినప్పటికీ, నా నిజమైన ఆసక్తి, నా జీవనసారం సాహిత్యానికే అంకితం. తెలుగు పుస్తకాల సువాసన నా జీవితంలో 1984 నుంచే పరిమళించింది. అప్పటి నుంచి పఠనం నా అలవాటుగా కాక, నా జీవనశైలిగా మారింది. పుస్తకాలు నా మనసును తీర్చిదిద్దాయి, ఆ పఠనమే క్రమంగా రచనగా రూపాంతరం చెందింది. ఆలోచనల రూపం, అనుభవాల ప్రతిబింబం, హృదయానికి స్వరం — అదే నా రచన.
ఆధ్యాత్మికత, మానవ సంబంధాల లోతులు, సామాజిక స్పృహ, ప్రజాసేవ పట్ల నాలో ఉన్న మమకారం ప్రతి రచనలోనూ ప్రతిఫలిస్తుంది. నేను రాసే ప్రతి వాక్యం పాఠకునితో చేసే ఒక మౌన సంభాషణ. నా కలం కేవలం అక్షరాలు కాదు; అది జీవనాన్ని గ్రహించే ఒక మార్గం.
ఇప్పటివరకు నేను రచించినవి రెండు వందలకుపైగా కథలు, ఐదు నవలలు, రెండు వేల వ్యాసాలు. ఇవి పలు దిన, వార, మాస పత్రికలలో, అలాగే డిజిటల్ వేదికలలో వెలువడి విభిన్న వయస్సుల పాఠకులను చేరాయి. ప్రతి రచన నా అనుభవాల సారాన్ని పాఠకుని మనసుతో కలిపే ఒక మాధ్యమంగా నిలిచింది.
సాహిత్యం నాకు హాబీ కాదు — అది నా జీవిత యానం. కొత్త ఆలోచనలను అన్వేషించడం, తెలుగు భాషా సౌందర్యాన్ని కొత్త రూపాల్లో వ్యక్తపరచడం, సమాజానికి ఉపయోగపడే మార్గాలను వెతకడం — ఇవే నా సాహిత్య సాధనకు మూలాధారం. రచన ద్వారా మనసులను మేల్కొలపడం, మనసుల్లో విలువల జ్యోతిని వెలిగించడం నా నిశ్చయం.
ఇటీవల నా కృషికి గాను ఒక ప్రముఖ సంస్థ గౌరవ డాక్టరేట్ ప్రదానం చేయడం నా జీవితంలో ఒక విశిష్ట ఘట్టం. అది కేవలం గుర్తింపే కాదు, మరింత బాధ్యతను జోడించిన ప్రేరణ.
మన పురాణాలు, ఉపనిషత్తులు, వేద వాక్యాలలో దాగి ఉన్న ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని ఆధునిక పాఠకులకు అందించడం, వాటి సారాన్ని సమాజానికి చేరవేయడం నా సాహిత్య లక్ష్యం. ఆ దిశగా ప్రతి రచన ఒక నూతన యత్నం, ఒక అంతర్ముఖ ప్రయాణం.
సాహిత్యం నా కోసం కేవలం అభిరుచి కాదు; అది నా ఆత్మ స్వరూపం. నా కలం నా ఆలోచనలకు శ్వాస, నా రచన నా జీవితయానం.
Comments