గజేంద్ర మోక్షం
Gajendra Moksham - Telugu Devotional Story | Ch. Pratap
గజేంద్ర మోక్షం - తెలుగు ఆధ్యాత్మిక కథ | Ch. ప్రతాప్
Published in manatelugukathalu.com on 07/10/2026
గజేంద్ర మోక్షం శ్రీమద్భాగవత మహాపురాణంలోని అత్యంత హృదయస్పర్శమైన భక్తి ఘట్టాలలో ఒకటి. తన బలం, పరివారం అన్నీ విఫలమైనప్పుడు శ్రీహరినే ఆశ్రయించిన గజేంద్రుని పరిపూర్ణ శరణాగతి ఈ కథకు ప్రాణం.
శ్రీమద్భాగవత మహాపురాణంలో భక్తి, శరణాగతి, భగవత్కరుణల పరమ వైభవాన్ని కళ్లకు కట్టినట్లు చూపించే అమృతఘట్టం 'గజేంద్ర మోక్షం'.
ఇది ఒక గజరాజు విముక్తి కథ మాత్రమే కాదు. తన బలం, వైభవం, పరివారం అన్నీ నిష్ఫలమైన వేళ పరమాత్మనే అంతిమ ఆశ్రయంగా గుర్తించిన జీవాత్మ ఆర్తికి ప్రతిరూపం.
ఈ కథను స్మరించిన ప్రతిసారీ భక్తుని కన్నులు చెమ్మగిల్లుతాయి. నిస్సహాయమైన ఒక్క పిలుపుకే పరుగెత్తుకొచ్చే శ్రీహరి కరుణను తలచుకొని హృదయం భక్తితో పులకించిపోతుంది.
గజేంద్రుడు పూర్వజన్మలో ఇంద్రద్యుమ్నుడు అనే విష్ణుభక్తుడైన రాజు.
రాజ్యాన్ని విడిచిపెట్టి మలయ పర్వతంపై ఆశ్రమం నిర్మించుకొని, మౌనంగా శ్రీహరిని ఆరాధించేవాడు. ఒకసారి అగస్త్య మహర్షి శిష్యులతో కలిసి అతని ఆశ్రమానికి వచ్చారు. లోతైన ధ్యానంలో ఉన్న ఇంద్రద్యుమ్నుడు మహర్షిని సముచితంగా స్వాగతించలేకపోయాడు.
దాన్ని అవమానంగా భావించిన అగస్త్యుడు, అతడు మందబుద్ధిగల ఏనుగుగా జన్మించాలని శపించాడు. ఆ శాపఫలంగా ఇంద్రద్యుమ్నుడు గజేంద్రుడిగా జన్మించినా, పూర్వజన్మలో చేసిన విష్ణుభక్తి సంస్కారం మాత్రం అతని హృదయంలో చెరిగిపోలేదు.
త్రికూట పర్వత ప్రాంతంలో పుష్పాల పరిమళాలతో, హంసల కిలకిలారావాలతో అలరారే సుందరమైన పద్మసరోవరం ఉండేది. ఆ అడవికి గజేంద్రుడు ఏనుగుల రాజు. అతని నడకకు నేల కంపించేది. అతని ఘీంకారానికి క్రూరమృగాలు సైతం దారి విడిచేవి. తన బలం అపారమని, తనను ఎదుర్కొనే శక్తి ఎవరికీ లేదని అతడికి గర్వం.
ఒకరోజు తీవ్రమైన ఎండలో దాహంతో అలమటిస్తూ, తన పరివారంతో కలిసి గజేంద్రుడు ఆ సరోవరాన్ని చేరుకున్నాడు. చల్లని నీటిలోకి దిగి దాహం తీర్చుకున్నాడు. తొండంతో నీటిని పైకి చిమ్ముతూ తన కుటుంబంతో ఆనందంగా విహరించాడు.
కానీ ఆ ఆనందం ఒక్కసారిగా ఆర్తనాదంగా మారింది. నీటి అడుగున పొంచి ఉన్న బలమైన మొసలి అతని కాలును పాశంలా పట్టుకుంది.
ఆ మొసలి కూడా సామాన్య జీవి కాదు. పూర్వజన్మలో అతడు హూహూ అనే గంధర్వరాజు. ఒకసారి జలక్రీడలో మునిగి ఉన్నప్పుడు, నీటిలో స్నానం చేస్తున్న దేవల మహర్షి కాలును సరదాగా పట్టుకొని లాగాడు.
ఆ అపచారానికి ఆగ్రహించిన మహర్షి అతడిని మొసలిగా జన్మించమని శపించాడు. హూహూ పశ్చాత్తాపంతో క్షమాపణ కోరగా, గజేంద్రుని రక్షించడానికి శ్రీహరి వచ్చినప్పుడు ఆయన చేతిలోనే శాపవిముక్తి కలుగుతుందని దేవలుడు అనుగ్రహించాడు.
అలా ఒకే సరస్సులో రెండు శాపగ్రస్త జీవుల విధి కలిసింది. ఒకరి విముక్తి మరొకరి విమోచనానికి మార్గమైంది.
గజేంద్రుడు ఒక్కసారిగా ఘీంకరించి కాలును విడిపించుకోవడానికి ప్రయత్నించాడు. తొండాన్ని గట్టుపై ఉన్న చెట్లకు చుట్టి శరీరాన్ని పైకి లాగాడు. మొసలి మాత్రం అతడిని మరింత లోతైన నీటిలోకి ఈడ్చింది.
గజేంద్రుడు పర్వతంలాంటి దేహంతో గట్టువైపు లాగితే సరస్సు అల్లకల్లోలమైంది; మొసలి నీటిలోకి లాగితే అలలు ఉవ్వెత్తున ఎగిశాయి. కమలాలు నలిగిపోయాయి, స్వచ్ఛమైన నీరు బురదగా మారింది, పక్షులు భయంతో ఎగిరిపోయాయి. అరణ్యమంతా గజేంద్రుని దయనీయ ఘీంకారంతో మారుమోగింది.
ఆడ ఏనుగులు కన్నీరు కారుస్తూ అతడిని బయటకు లాగేందుకు ప్రయత్నించాయి. పిల్ల ఏనుగులు భయంతో తల్లుల కాళ్లను అంటిపెట్టుకున్నాయి. మిగిలిన ఏనుగులు తొండాలతో తమ నాయకుణ్ణి పట్టుకొని వెనక్కి లాగాయి. అయినా మొసలి పట్టు సడలలేదు.
నీరు మొసలికి బలాన్ని ఇస్తుంటే, అదే నీరు గజేంద్రుని శక్తిని క్రమంగా హరించింది. సుదీర్ఘకాలం సాగిన ఆ భీకర పోరాటంలో గజేంద్రుని శరీరం పూర్తిగా బలహీనపడిపోయింది.
ఏనాడో కొండలను కదిలించిన కాళ్లు ఇప్పుడు వణికిపోయాయి.
శత్రువులను తరిమిన తొండం శక్తిని కోల్పోయి నీటిపై నిస్సత్తువగా వాలిపోయింది. గర్వంతో మెరిసిన నేత్రాలు నిస్సహాయతతో నిండిపోయాయి. చుట్టూ పరివారం ఉన్నా తన ప్రాణాన్ని కాపాడగలవారు ఎవరూ లేరని గజేంద్రుడు గ్రహించాడు.
అతని శారీరక బలం ఓడిపోయింది; అహంకారం కరిగిపోయింది. కానీ అంతరంగంలో నిద్రిస్తున్న పూర్వజన్మ విష్ణుభక్తి మేల్కొంది.
ఆ దయనీయ స్థితిని పోతన హృదయవిదారకంగా ఇలా చిత్రించాడు:
లావొక్కింతయు లేదు; ధైర్యము విలోలంబయ్యె; ప్రాణంబులున్ఠావుల్ దప్పెను; మూర్ఛ వచ్చె; తనువున్ డస్సెన్; శ్రమంబయ్యెడిన్;నీవే తప్ప నితఃపరం బెరుగ; మన్నింపందగున్ దీనునిన్;రావే ఈశ్వర! కావవే వరద! సంరక్షింపవే భద్రాత్మకా!
"ప్రభూ! నాలో కొంచెమైనా బలం మిగలలేదు. ధైర్యం చెదిరిపోయింది. ప్రాణాలు తల్లడిల్లుతున్నాయి. శరీరం పూర్తిగా అలసిపోయింది. నీవు తప్ప నాకు మరొక దిక్కు తెలియదు. ఈ దీనుణ్ణి క్షమించి రావా! వరదా! నన్ను రక్షించవా!" అని గజేంద్రుని హృదయం విలపించింది.
అప్పుడు అతడు మిగిలిన శక్తినంతా కూడదీసుకొని తొండంతో ఒక కమలాన్ని అందుకున్నాడు. శరీరం నీటిలో మునిగిపోతున్నా, ఆ కమలాన్ని మాత్రం ఆకాశం వైపు ఎత్తిపట్టాడు. కన్నీళ్లు ధారలుగా కారుతుండగా, గొంతు వణుకుతుండగా, తన సర్వస్వాన్ని పరమాత్మ పాదాలకు సమర్పిస్తూ ప్రార్థించాడు:
ఎవ్వనిచే జనించు జగమెవ్వని లోపల నుండు లీనమైయెవ్వనియందు డిందు పరమేశ్వరుడెవ్వడు మూలకారణంబెవ్వడనాది మధ్యలయుడెవ్వడు సర్వము దానయైనవాడెవ్వడు వాని నాత్మభవునీశ్వరునే శరణంబు వేడెదన్.
"ఈ జగత్తు ఎవరివల్ల పుట్టిందో, ఎవరిలో నిలిచిందో, చివరకు ఎవరిలో లీనమవుతుందో, ఆ ఆదిమధ్యాంతరహితుడైన పరమేశ్వరుని శరణు వేడుతున్నాను" అన్నది ఆ ప్రార్థనలోని పరమార్థం.
అక్కడ పాండిత్య ప్రదర్శన లేదు, చేసిన పూజల లెక్క లేదు, తన గొప్పతనాన్ని చెప్పుకునే మాట ఒక్కటీ లేదు. మిగిలింది కన్నీటితో కరిగిపోయిన హృదయం, నిస్సహాయతలో జనించిన అచంచల విశ్వాసం, "నీవే తప్ప మరొక దిక్కు లేదు" అనే పరిపూర్ణ శరణాగతి మాత్రమే.
ఆ దీనార్తనాదం వైకుంఠాన్ని చేరింది. భక్తుని పిలుపు విన్న శ్రీమహావిష్ణువు ఒక్క క్షణం కూడా ఆలస్యం చేయలేదు. గరుత్మంతునిపై వేగంగా వచ్చి సుదర్శన చక్రంతో మొసలిని సంహరించాడు.
గజేంద్రుడు సమర్పించిన కమలాన్ని స్వీకరించి, తన దివ్యస్పర్శతో అతనికి విముక్తిని ప్రసాదించాడు. శ్రీహరి చక్రస్పర్శతో మొసలి రూపం తొలగిపోయి హూహూ తన గంధర్వ స్వరూపాన్ని తిరిగి పొందాడు. గజేంద్రుడు కూడా భగవంతుని అనుగ్రహంతో దివ్యరూపాన్ని పొంది వైకుంఠంలో శ్రీహరి పార్షదుడయ్యాడు.
అప్పటివరకు గజేంద్రుని కన్నుల నుంచి కారినవి బాధాబాష్పాలు; శ్రీహరిని దర్శించిన తరువాత అవే పరమానందాశ్రువులయ్యాయి. రెండు శాపాలు ఒకే క్షణంలో వరాలుగా మారాయి. ఒకరిని పట్టుకున్న మొసలికి విముక్తి లభించింది; పట్టుబడిన గజేంద్రునికి మోక్షం సిద్ధించింది. భగవంతుని కరుణ ప్రసరించినప్పుడు బాధ కూడా బంధనంగా మిగలదు; మోక్షానికి సోపానమవుతుంది.
గజేంద్రుణ్ణి రక్షించింది అతని శరీరబలం కాదు, శరణాగతి. వైకుంఠాన్ని కదిలించింది అతని ఘీంకారం కాదు, కన్నీటితో పలికిన ప్రార్థన. మన బలం ముగిసిన చోట భగవంతుని కరుణ ఆరంభమవుతుంది. ప్రపంచమంతా చేయి విడిచినా, "నారాయణా!" అని హృదయపూర్వకంగా పిలిచిన భక్తుని చేయిని శ్రీహరి ఎన్నటికీ విడిచిపెట్టడు.
॥ శ్రీమన్నారాయణ చరణౌ శరణం ప్రపద్యే ॥
***
పాఠకులు ఇప్పుడు మా వాట్సాప్ ఛానల్ ఉచితంగా ఫాలో చెయ్యడం ద్వారా మనతెలుగుకథలు.కామ్ లో ప్రచురింపబడే అన్ని కథలు, కవితలు, ప్రత్యేక వ్యాసాలు, సీరియల్ ఎపిసోడ్స్ వీటన్నిటికి సంబంధించిన లింక్స్ చూసి, కావలసిన వాటిని క్లిక్ చేసి చదువుకోవచ్చును.
మా whaatsApp ఛానల్ ను ఫాలో చెయ్యండి. మీ సన్నిహితులకు షేర్ చెయ్యండి.
***
Ch. ప్రతాప్ గారి కొన్ని ఇతర రచనలు( కథ పేరు పైన క్లిక్ చేయండి.):
Ch. ప్రతాప్ గారి ప్రొఫైల్ కొరకు, మనతెలుగుకథలు.కామ్ లో వారి ఇతర రచనల కొరకు
విజయదశమి 2026 కథల పోటీల వివరాల కోసం
ఉగాది షడ్రుచుల కథల పోటీల వివరాల కోసం
మాకు రచనలు పంపాలనుకుంటే మా వెబ్ సైట్ లో ఉన్న అప్లోడ్ లింక్ ద్వారా మీ రచనలను పంపవచ్చు.
లేదా story@manatelugukathalu.com కు text document/odt/docx రూపంలో మెయిల్ చెయ్యవచ్చు.
మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి యూ ట్యూబ్ ఛానల్ ను ఈ క్రింది లింక్ ద్వారా చేరుకోవచ్చును.
దయ చేసి సబ్స్క్రయిబ్ చెయ్యండి ( పూర్తిగా ఉచితం ).
మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి ఫేస్ బుక్ పేజీ చేరడానికి ఈ క్రింది లింక్ క్లిక్ చేయండి. లైక్ చేసి, సబ్స్క్రయిబ్ చెయ్యండి.
గమనిక : పాఠకులు తమ అభిప్రాయాలను మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి అఫీషియల్ వాట్స్ అప్ నెంబర్ : 63099 58851 కు పంపవచ్చును.
రచయిత పరిచయం: https://www.manatelugukathalu.com/profile/pratap
నేను వృత్తిరీత్యా ఒక సివిల్ ఇంజనీర్‌ అయినప్పటికీ, నా నిజమైన ఆసక్తి, నా జీవనసారం సాహిత్యానికే అంకితం. తెలుగు పుస్తకాల సువాసన నా జీవితంలో 1984 నుంచే పరిమళించింది. అప్పటి నుంచి పఠనం నా అలవాటుగా కాక, నా జీవనశైలిగా మారింది. పుస్తకాలు నా మనసును తీర్చిదిద్దాయి, ఆ పఠనమే క్రమంగా రచనగా రూపాంతరం చెందింది. ఆలోచనల రూపం, అనుభవాల ప్రతిబింబం, హృదయానికి స్వరం — అదే నా రచన.
ఆధ్యాత్మికత, మానవ సంబంధాల లోతులు, సామాజిక స్పృహ, ప్రజాసేవ పట్ల నాలో ఉన్న మమకారం ప్రతి రచనలోనూ ప్రతిఫలిస్తుంది. నేను రాసే ప్రతి వాక్యం పాఠకునితో చేసే ఒక మౌన సంభాషణ. నా కలం కేవలం అక్షరాలు కాదు; అది జీవనాన్ని గ్రహించే ఒక మార్గం.
ఇప్పటివరకు నేను రచించినవి రెండు వందలకుపైగా కథలు, ఐదు నవలలు, రెండు వేల వ్యాసాలు. ఇవి పలు దిన, వార, మాస పత్రికలలో, అలాగే డిజిటల్ వేదికలలో వెలువడి విభిన్న వయస్సుల పాఠకులను చేరాయి. ప్రతి రచన నా అనుభవాల సారాన్ని పాఠకుని మనసుతో కలిపే ఒక మాధ్యమంగా నిలిచింది.
సాహిత్యం నాకు హాబీ కాదు — అది నా జీవిత యానం. కొత్త ఆలోచనలను అన్వేషించడం, తెలుగు భాషా సౌందర్యాన్ని కొత్త రూపాల్లో వ్యక్తపరచడం, సమాజానికి ఉపయోగపడే మార్గాలను వెతకడం — ఇవే నా సాహిత్య సాధనకు మూలాధారం. రచన ద్వారా మనసులను మేల్కొలపడం, మనసుల్లో విలువల జ్యోతిని వెలిగించడం నా నిశ్చయం.
ఇటీవల నా కృషికి గాను ఒక ప్రముఖ సంస్థ గౌరవ డాక్టరేట్ ప్రదానం చేయడం నా జీవితంలో ఒక విశిష్ట ఘట్టం. అది కేవలం గుర్తింపే కాదు, మరింత బాధ్యతను జోడించిన ప్రేరణ.
మన పురాణాలు, ఉపనిషత్తులు, వేద వాక్యాలలో దాగి ఉన్న ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని ఆధునిక పాఠకులకు అందించడం, వాటి సారాన్ని సమాజానికి చేరవేయడం నా సాహిత్య లక్ష్యం. ఆ దిశగా ప్రతి రచన ఒక నూతన యత్నం, ఒక అంతర్ముఖ ప్రయాణం.
సాహిత్యం నా కోసం కేవలం అభిరుచి కాదు; అది నా ఆత్మ స్వరూపం. నా కలం నా ఆలోచనలకు శ్వాస, నా రచన నా జీవితయానం.
Comments