నిజాం నిరంకుశత్వంపై ధిక్కార స్వరం లేవనెత్తిన దాశరథి
Nijam Nirankusathvampai Dhikkara Swaram Levanethina Daasaradhi - Telugu Article | Ch. Pratap
నిజాం నిరంకుశత్వంపై ధిక్కార స్వరం లేవనెత్తిన దాశరథి | తెలుగు చారిత్రక సాహిత్య వ్యాసం | Ch. ప్రతాప్
Published in manatelugukathalu.com on 16/09/2026
తెలంగాణ సాహిత్య చరిత్రలో దాశరథి కృష్ణమాచార్యుల పేరు ఒక కవి పేరు మాత్రమే కాదు—అన్యాయాన్ని ప్రశ్నించిన అక్షరశక్తికి ప్రతీక. నిజాం నిరంకుశ పాలనలో స్వేచ్ఛను కోల్పోయిన తెలంగాణ ప్రజల వేదనను తన కవిత్వంలో ప్రతిధ్వనింపజేసి, వారి విముక్తి ఆకాంక్షకు పదాలను ఆయుధాలుగా మలిచిన కవి ఆయన. అందుకే దాశరథి కవిత్వాన్ని చదవడం అంటే ఒక కాలాన్ని, ఒక సమాజాన్ని, ఒక పోరాట స్ఫూర్తిని అనుభవించడం.
1925 జూలై 22న ప్రస్తుత మహబూబాబాద్ జిల్లాలోని చిన్నగూడూరులో జన్మించిన దాశరథి బాల్యం నుంచే సామాజిక అసమానతలను, నిజాం పాలనలోని నిర్బంధ వాతావరణాన్ని గమనించారు. ఆ అనుభవాలు ఆయనలో తిరుగుబాటు స్వభావాన్ని పెంచాయి. తెలంగాణ ప్రజా ఉద్యమంతో ఆయనకు అనుబంధం ఏర్పడింది. నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించినందుకు జైలు జీవితం కూడా అనుభవించారు. అయితే జైలు గోడలు ఆయన ఆలోచనలను బంధించలేకపోయాయి. అక్షరాన్ని ఆయుధంగా మార్చిన కవి అక్కడే మరింత పదునయ్యాడు.
దాశరథి కవిత్వంలో తెలంగాణ నేలపై ఉన్న ప్రేమ, ప్రజలపై ఉన్న మమకారం, అన్యాయంపై ఉన్న ఆగ్రహం ఒకేసారి కనిపిస్తాయి. ఆయనకు కవిత్వం కేవలం సౌందర్యానుభూతి కాదు; అది సామాజిక బాధ్యత. అందుకే ఆయన పద్యంలో రైతు, కూలీ, పేద, పీడితుడు, సామాన్యుడు కనిపిస్తాడు. తెలంగాణ ప్రజల ఆవేదనకు ఆయన స్వరం ఇచ్చారు. “నా తెలంగాణ కోటి రతనాల వీణ” అన్న భావన తెలంగాణ నేలపై ఆయనకున్న గాఢమైన అనుబంధాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.
‘అగ్నిధార’, ‘రుద్రవీణ’, ‘పునర్నవం’, ‘కవితా పుష్పకం’, ‘అమృతాభిషేకం’, ‘తిమిరంతో సమరం’ వంటి రచనలు ఆయన సాహిత్య వైశాల్యానికి నిదర్శనాలు. ముఖ్యంగా తిమిరంతో సమరంలో చీకటికి వ్యతిరేకంగా వెలుగును, నిరాశకు వ్యతిరేకంగా ఆశను, అన్యాయానికి వ్యతిరేకంగా న్యాయాన్ని ప్రతీకలుగా మలిచారు. ఈ కృతికి 1974లో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం లభించింది. అధికారిక సాహిత్య అకాడమీ రికార్డులో 1974 తెలుగు పురస్కార గ్రహీతగా దాశరథి పేరు, కృతిగా తిమిరంతో సమరం నమోదై ఉన్నాయి.
దాశరథి సాహిత్యం ఉద్యమ కవిత్వంతోనే ఆగిపోలేదు. ప్రేమ, ప్రకృతి, దేశభక్తి, మానవత్వం, సామాజిక సమానత్వం వంటి అనేక భావాలను ఆయన తన రచనల్లో ఆవిష్కరించారు. సాహిత్యంతో పాటు సినీ గీత రచయితగా కూడా తన ప్రతిభను చాటుకున్నారు. ఆకాశవాణితోనూ ఆయనకు అనుబంధం ఉంది. ఉద్యోగ జీవితంలోనూ ఉపాధ్యాయుడిగా, ఇతర ప్రభుత్వ బాధ్యతల్లోనూ పనిచేశారు.
దాశరథి సోదరుడు దాశరథి రంగాచార్యులు కూడా తెలుగు సాహిత్యంలో విశిష్ట స్థానాన్ని సంపాదించారు. ఇద్దరు సోదరులు తెలంగాణ సామాజిక జీవితాన్ని తమ తమ సాహిత్య దృక్పథాలతో ప్రతిబింబించడం తెలుగు సాహిత్యంలో అరుదైన విశేషం.
దాశరథి కవిత్వంలో తిరుగుబాటు ఉంది; కానీ అది విధ్వంసాన్ని కోరుకునే తిరుగుబాటు కాదు. చీకటిని తొలగించి వెలుగును నెలకొల్పాలనే నిర్మాణాత్మక తిరుగుబాటు. అందుకే ఆయన రచనలు ఒక చారిత్రక కాలానికి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. అన్యాయం ఎక్కడ ఉన్నా ప్రశ్నించాల్సిన అవసరాన్ని అవి నేటికీ గుర్తుచేస్తున్నాయి.
దాశరథి మనకు అందించిన గొప్ప సందేశం—కలం చేతిలో ఉన్నంత మాత్రాన అది కేవలం సిరా చుక్క కాదు; సమాజం పట్ల బాధ్యతను మోసే శక్తి. ఆయన కవిత్వం తెలంగాణ పోరాటాన్ని నమోదు చేయడమే కాకుండా, ప్రజల ఆత్మగౌరవానికి భాషను ఇచ్చింది.
చీకటిని చూసి భయపడని కవి దాశరథి. చీకటినే సవాలు చేసి వెలుగును వెతికిన కవి ఆయన. అందుకే దాశరథి పేరు ఒక కవిని సూచించదు—అన్యాయాన్ని ఎదుర్కొనే అక్షరానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. ఆయన కలం ఆగిపోయినా, ఆయన రగిలించిన అగ్నిధార మాత్రం ఇంకా ప్రవహిస్తూనే ఉంది.
***
పాఠకులు ఇప్పుడు మా వాట్సాప్ ఛానల్ ఉచితంగా ఫాలో చెయ్యడం ద్వారా మనతెలుగుకథలు.కామ్ లో ప్రచురింపబడే అన్ని కథలు, కవితలు, ప్రత్యేక వ్యాసాలు, సీరియల్ ఎపిసోడ్స్ వీటన్నిటికి సంబంధించిన లింక్స్ చూసి, కావలసిన వాటిని క్లిక్ చేసి చదువుకోవచ్చును.
మా whaatsApp ఛానల్ ను ఫాలో చెయ్యండి. మీ సన్నిహితులకు షేర్ చెయ్యండి.
Ch. ప్రతాప్ గారి కొన్ని ఇతర రచనలు( కథ పేరు పైన క్లిక్ చేయండి.):
Ch. ప్రతాప్ గారి ప్రొఫైల్ కొరకు, మనతెలుగుకథలు.కామ్ లో వారి ఇతర రచనల కొరకు
విజయదశమి 2026 కథల పోటీల వివరాల కోసం
ఉగాది షడ్రుచుల కథల పోటీల వివరాల కోసం
మాకు రచనలు పంపాలనుకుంటే మా వెబ్ సైట్ లో ఉన్న అప్లోడ్ లింక్ ద్వారా మీ రచనలను పంపవచ్చు.
లేదా story@manatelugukathalu.com కు text document/odt/docx రూపంలో మెయిల్ చెయ్యవచ్చు.
మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి యూ ట్యూబ్ ఛానల్ ను ఈ క్రింది లింక్ ద్వారా చేరుకోవచ్చును.
దయ చేసి సబ్స్క్రయిబ్ చెయ్యండి ( పూర్తిగా ఉచితం ).
మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి ఫేస్ బుక్ పేజీ చేరడానికి ఈ క్రింది లింక్ క్లిక్ చేయండి. లైక్ చేసి, సబ్స్క్రయిబ్ చెయ్యండి.
గమనిక : పాఠకులు తమ అభిప్రాయాలను మనతెలుగుకథలు.కామ్ వారి అఫీషియల్ వాట్స్ అప్ నెంబర్ : 63099 58851 కు పంపవచ్చును.
రచయిత పరిచయం: https://www.manatelugukathalu.com/profile/pratap
నేను వృత్తిరీత్యా ఒక సివిల్ ఇంజనీర్ అయినప్పటికీ, నా నిజమైన ఆసక్తి, నా జీవనసారం సాహిత్యానికే అంకితం. తెలుగు పుస్తకాల సువాసన నా జీవితంలో 1984 నుంచే పరిమళించింది. అప్పటి నుంచి పఠనం నా అలవాటుగా కాక, నా జీవనశైలిగా మారింది. పుస్తకాలు నా మనసును తీర్చిదిద్దాయి, ఆ పఠనమే క్రమంగా రచనగా రూపాంతరం చెందింది. ఆలోచనల రూపం, అనుభవాల ప్రతిబింబం, హృదయానికి స్వరం — అదే నా రచన.
ఆధ్యాత్మికత, మానవ సంబంధాల లోతులు, సామాజిక స్పృహ, ప్రజాసేవ పట్ల నాలో ఉన్న మమకారం ప్రతి రచనలోనూ ప్రతిఫలిస్తుంది. నేను రాసే ప్రతి వాక్యం పాఠకునితో చేసే ఒక మౌన సంభాషణ. నా కలం కేవలం అక్షరాలు కాదు; అది జీవనాన్ని గ్రహించే ఒక మార్గం.
ఇప్పటివరకు నేను రచించినవి రెండు వందలకుపైగా కథలు, ఐదు నవలలు, రెండు వేల వ్యాసాలు. ఇవి పలు దిన, వార, మాస పత్రికలలో, అలాగే డిజిటల్ వేదికలలో వెలువడి విభిన్న వయస్సుల పాఠకులను చేరాయి. ప్రతి రచన నా అనుభవాల సారాన్ని పాఠకుని మనసుతో కలిపే ఒక మాధ్యమంగా నిలిచింది.
సాహిత్యం నాకు హాబీ కాదు — అది నా జీవిత యానం. కొత్త ఆలోచనలను అన్వేషించడం, తెలుగు భాషా సౌందర్యాన్ని కొత్త రూపాల్లో వ్యక్తపరచడం, సమాజానికి ఉపయోగపడే మార్గాలను వెతకడం — ఇవే నా సాహిత్య సాధనకు మూలాధారం. రచన ద్వారా మనసులను మేల్కొలపడం, మనసుల్లో విలువల జ్యోతిని వెలిగించడం నా నిశ్చయం.
ఇటీవల నా కృషికి గాను ఒక ప్రముఖ సంస్థ గౌరవ డాక్టరేట్ ప్రదానం చేయడం నా జీవితంలో ఒక విశిష్ట ఘట్టం. అది కేవలం గుర్తింపే కాదు, మరింత బాధ్యతను జోడించిన ప్రేరణ.
మన పురాణాలు, ఉపనిషత్తులు, వేద వాక్యాలలో దాగి ఉన్న ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని ఆధునిక పాఠకులకు అందించడం, వాటి సారాన్ని సమాజానికి చేరవేయడం నా సాహిత్య లక్ష్యం. ఆ దిశగా ప్రతి రచన ఒక నూతన యత్నం, ఒక అంతర్ముఖ ప్రయాణం.
సాహిత్యం నా కోసం కేవలం అభిరుచి కాదు; అది నా ఆత్మ స్వరూపం. నా కలం నా ఆలోచనలకు శ్వాస, నా రచన నా జీవితయానం.
Comments